Γιατί όλοι φοράνε πλέον ποδοσφαιρικές φανέλες;

Όταν έπεσε η ιδέα για ένα ρεπορτάζ σχετικά με τις φανέλες ποδοσφαίρου ως αντικείμενο μόδας (fashion object) έγινε ένας μικρός χαμός. Όλοι στο γραφείο είχαν από μία έως και τριάντα μία αγαπημένες φανέλες να προτείνουν, οι περισσότερες από τις οποίες είναι μικρά διαμαντάκια.

Οι φανέλες της Εθνικής Ιταλίας στα διαδοχικά Μουντιάλ του 1998, του 2002 και του 2006, η φανέλα της Εθνικής Βραζιλίας του 1998, αυτή της Αργεντινής του 1994 και η επετειακή του 2024, με την οποία η Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου της χώρας γιόρταζε τα 50 χρόνια συνεργασίας της με την Adidas.

Η εμφάνιση της Μπαρτσελόνα της σεζόν 2005-2006, που ήταν και η τελευταία χωρίς χορηγό, αυτή της Άρσεναλ για τη σεζόν 2002-2003, αλλά και οι cult πλέον εμφανίσεις της Εθνικής Κροατίας για το Μουντιάλ του 1998, η αντίστοιχη αμάνικη της Εθνικής Καμερούν του 2002 και σχεδόν όλες οι στολές τερματοφυλάκων των 80s και των 90s.

Οι πιο μυημένοι ανέφεραν την φανελάρα της Παρί Σεν Ζερμέν του 2000-2001, την οποία έκανε γνωστή στα πέρατα της γης ο θρύλος των γηπέδων Éric Rabésandratana (ένα χρόνο αργότερα φόρεσε μία παραλλαγή της κι ένα παιχτάκι ονόματι Ronaldinho), της αγγλικής Hull για τη σεζόν 1992-1993 αλλά και της άσημης ισπανικής CD Palencia για την σεζόν 2016-2017, για την οποία ο Σωκράτης Αντωνόπουλος διατείνεται ότι είναι “Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΑΝΕΛΑ ΕΒΕΡ”, ισχυρισμός που ελέγχεται -τουλάχιστον- ως υπερβολικός.

Αναφέρθηκε επίσης η φανέλα της Ρεάλ Μαδρίτης της σεζόν 2017-2018, αλλά και η απίθανη 3η εμφάνιση της Γιουβέντους για το 2024-2025, που περισσότερο παραπέμπει σε πόλο μπλουζάκι θαμώνα καφέ των βορείων ή νοτίων προαστίων, παρά σε εμφάνιση ποδοσφαιρικής ομάδας.

Και για να μην πείτε “Ναι… αλλά για την Ελλάδα δεν λέτε τίποτα…” ξεχωρίσαμε την εντός έδρας εμφάνιση της ΑΕΚ του 1995-1996, αυτή του Πανιωνίου της σεζόν 2008-2009 (ίσως μας επηρέασε το γεγονός ότι την φόρεσε ο τεράστιος Álvaro Recoba), αλλά και την -ομορφότερη όλων- εμφάνιση του έπους του Γουέμπλεϊ (1970-1971), με την οποία ο Παναθηναϊκός έφτασε στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών.

Δεν αγνοούμε επίσης το γεγονός ότι και οι επετειακές φανέλες του Ολυμπιακού και του ΠΑΟΚ για τα 100 χρόνια ιστορίας τους είναι από τις ομορφότερες που έχουμε δει ποτέ.

Στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν το ποδόσφαιρο έμοιαζε ελάχιστα με αυτό που βλέπουμε σήμερα, οι φανέλες ήταν μονόχρωμες ή δίχρωμες και χρησίμευαν απλώς στο να ξεχωρίζουν οι παίχτες μεταξύ τους. Ήταν συνήθως μάλλινες μπλούζες, παρόμοιες με φόρμες εργασίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μάλλινη φανέλα του πρώτου επίσημου διεθνούς αγώνα, Σκωτία–Αγγλία, το 1872.

Σταδιακά απέκτησαν επιπλέον πρακτικά χαρακτηριστικά: το διαφορετικό χρώμα για τον τερματοφύλακα και -από τη δεκαετία του 1930 και μετά- αριθμούς για την αναγνώριση των παικτών και της θέσης στην οποία έπαιζαν.

Φτάνουμε στην Αγγλία των 70s για να δούμε την πρώτη εμπορική τους αξία, όταν η Admiral σε συνεργασία με τη Leeds United έφτιαξε την πρώτη “φανέλα-ρέπλικα”(replica shirt), την οποία πουλούσε σε υψηλή τιμή στους φιλάθλους.

Το καινοτόμο όμως είναι ότι πλήρωνε την ομάδα για να τη φοράει.

Στα 80s, οι ποδοσφαιρικές φανέλες, που πωλούνταν κυρίως ως αθλητικά ρούχα για παιδιά ήδη απ’ τα 70s, άρχισαν να φοριούνται και από ενήλικες στις κερκίδες, ενώ με την ευρεία διάδοση της έγχρωμης τηλεόρασης μπήκε και μεγαλύτερη φαντασία στα χρώματα.

Έπρεπε να έρθουν τα 90s, ώστε οι ποδοσφαιρικές φανέλες να αρχίσουν να παράγονται και να πωλούνται μαζικά μέσω του merchandising, και να καθιερώνονται ως στοιχείο της καθημερινότητας, της μόδας και της pop κουλτούρας, κυρίως χάρη στη μαζικότητα του ποδοσφαίρου, τους παίχτες-celebrities και την οπαδική κουλτούρα.

“Η ποδοσφαιρική εμφάνιση σήμερα έχει πάει ένα βήμα παραπέρα και έχει εξελιχθεί από merchandise σε fashion object. Οι νεότεροι καταναλωτές αναζητούν πιο μοναδικά και αυθεντικά κομμάτια, ενώ το vintage jersey συνδυάζει νοσταλγία, ταυτότητα και συλλεκτική αξία”, εξηγεί η Νεφέλη Μανδηλάρη, CEO της Vinokilo, μιας από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες vintage μόδας στην Ευρώπη.

“Η άνοδος των πωλήσεων είναι εντυπωσιακή. Πριν από πέντε χρόνια οι ποδοσφαιρικές εμφανίσεις ήταν απλώς ένα ακόμα thrift item. Σήμερα αποτελούν premium προϊόν, συχνά πιο δύσκολο να βρεθεί ακόμα και από γνωστά vintage brands” λέει η Νεφέλη.

Η Vinokilo διαχειρίζεται περίπου 250 τόνους ρούχων ετησίως, από τους οποίους 20 με 30 είναι ποδοσφαιρικές εμφανίσεις, δηλαδή περίπου 8–12% του συνολικού της όγκου. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 80.000–120.000 φανέλες τον χρόνο, με βάση το μέσο βάρος μιας εμφάνισης.

“Η μεγαλύτερη αλλαγή, όμως, ήρθε την τελευταία διετία” τονίζει η Νεφέλη.

“Οι εμφανίσεις πέρασαν από το αθλητικό και συλλεκτικό κοινό στο mainstream fashion κοινό. Παράλληλα, η προσφορά δεν ακολούθησε την ίδια πορεία, με αποτέλεσμα να γίνουν πολύ πιο δύσκολες στην προμήθεια και οι τιμές αγοράς από τους προμηθευτές μας να αυξηθούν σημαντικά” συνεχίζει.

Η σύνδεση της ποδοσφαιρικής αισθητικής με τη μόδα επιταχύνθηκε και από μεγάλους οίκους και designers.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η συλλογή του Demna για τη Balenciaga το 2020, όπου οι ποδοσφαιρικές εμφανίσεις παρουσιάστηκαν ως fashion αντικείμενα και όχι ως αθλητικό προϊόν.

“Πιστεύω πως οι φανέλες φοριούνται πολύ γιατί έχουν αποκτήσει καθαρά στυλιστική αξία λόγω μάρκετινγκ και λόγω ένταξης του ποδοσφαίρου στη σύγχρονη κουλτούρα” εκτιμά η ενδυματολόγος Νικόλ Παναγιώτου.

“Έγινε fashion statement που εκφράζει την αισθητική, τον σύγχρονο τρόπο ντυσίματος και δεν συνδέεται με αξίες ή στήριξη σε κάποια ομάδα” τονίζει.

Στα events της Vinokilo στην Ελλάδα, οι ποδοσφαιρικές εμφανίσεις ήταν συνήθως το πρώτο προϊόν που εξαντλούνταν.

“Η ζήτηση ήταν τόσο υψηλή, ώστε σε αρκετές περιπτώσεις αναγκαστήκαμε να περιορίσουμε την αγορά σε μία εμφάνιση ανά άτομο, καθώς υπήρχε μαζική αγορά για μεταπώληση ή συλλεκτικούς σκοπούς. Για τον ίδιο λόγο εφαρμόζαμε και διαφορετική τιμολογιακή στρατηγική σε σχέση με τα υπόλοιπα vintage προϊόντα, καθώς η αντιλαμβανόμενη αξία τους ήταν σημαντικά υψηλότερη” επισημαίνει η Νεφέλη.

“Σε ένα τυπικό event διαθέταμε περίπου 100–200 κιλά ποδοσφαιρικών εμφανίσεων, οι οποίες σχεδόν πάντα συγκαταλέγονταν στα προϊόντα με τη μεγαλύτερη ταχύτητα πώλησης” συμπληρώνει.

Όμως, ουσιαστικά η ζήτηση είναι παγκόσμια. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Vinokilo, οι ποδοσφαιρικές εμφανίσεις ήταν σταθερά από τις πιο δυνατές κατηγορίες σε όλες τις αγορές, ενώ οι χώρες που σημείωσαν τις περισσότερες πωλήσεις ήταν η Ιταλία, η Γερμανία και η Ελβετία.

“Η Ιταλία ξεχωρίζει ξεκάθαρα ως η πιο ώριμη αγορά τόσο για vintage όσο και για football culture” επισημαίνει.

“Η τάση να φοριούνται ποδοσφαιρικές φανέλες ως streetwear συνέβη γιατί το ίδιο το ποδόσφαιρο άνοιξε προς ένα πολύ ευρύτερο κοινό” εξηγεί ο Έκτωρ Σακαλόγλου, διευθυντής του μεγαλύτερου ηλεκτρονικού καταστήματος ποδοσφαιρικών εμφανίσεων στην Ελλάδα.

“Το άθλημα δεν αφορά πλέον αποκλειστικά όσους πηγαίνουν στο γήπεδο κάθε Κυριακή. Σήμερα προσελκύει ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, φύλων και ενδιαφερόντων” συνεχίζει.

“Παραδοσιακά οι ποδοσφαιρικές εμφανίσεις απευθύνονταν κυρίως σε άνδρες και συλλέκτες. Τα τελευταία δύο χρόνια αυτό έχει αλλάξει δραματικά” συμπληρώνει η Νεφέλη.

“Σήμερα το βασικό κοινό βρίσκεται μεταξύ 16 και 35 ετών, ενώ η αύξηση της ζήτησης από γυναίκες είναι ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή που έχουμε παρατηρήσει. Οι εμφανίσεις φοριούνται πλέον oversized, συνδυάζονται με denim, tailoring ή skirts και αντιμετωπίζονται ως fashion statement και όχι ως αθλητικό ένδυμα” συνεχίζει.

Παράλληλα, η προβολή του ποδοσφαίρου γυναικών σε παγκόσμιο επίπεδο έχει πυροδοτήσει τη ζήτηση για γυναικείες φανέλες.

Αρκετές ομάδες γυναικών στο Euro 2025 είχαν τις δικές τους ειδικά σχεδιασμένες φανέλες, οι οποίες διέφεραν από αυτές των ομάδων των ανδρών. Αν και παλαιότερα περιορίζονταν στο να φορούν ανδρικές φανέλες, οι γυναίκες μπορούν πλέον να αγοράζουν φανέλες ειδικά σχεδιασμένες για αυτές.

Πολλές χώρες διαθέτουν πλέον τις δικές τους ειδικά σχεδιασμένες φανέλες, ενώ η πρόσφατη επιτυχία της εθνικής ομάδας της Αγγλίας είχε ως αποτέλεσμα η ζήτηση για φανέλες της ομάδας γυναικών να “έχει πλέον εκτοξευθεί” ανέφερε πρόσφατα το “ΒΒC”.

Τέτοια είναι και η περίπτωση των κοριτσιών στις Becazzes FC, μια αθηναϊκή ερασιτεχνική ομάδα ποδοσφαίρου γυναικών που δημιουργήθηκε το 2024 και σχεδίασε την εμφάνισή της μέσω της αμερικανικής εταιρείας με ειδίκευση στον σχεδιασμό και την κατασκευή custom ποδοσφαιρικών εμφανίσεων ποδοσφαίρου “Ιcarus Football”.

“Σχεδιάστηκε με πρόθεση και αγάπη, γι’ αυτό είχε και τόσο μεγάλη αναγνώριση, καθώς ψηφίστηκε εμφάνιση της χρονιάς για το 2025 στο Icarus Football, λέει η Αναστασία Μπουρούση, ποδοσφαιρίστρια των Becazzes FC.

“Θέλαμε κάτι να μας εκφράζει ως σύνολο (το κάνει) και να φοριέται έξω (φοριέται). Θέλαμε να εντάξουμε το παλιό καλό iconic kit (ρίγα, λίγο πιο χοντρό ύφασμα και πιο boxy γραμμή), τα χρώματά μας (μωβ) και κάτι που να ενσωματώνει την ελληνική παράδοση και να είναι homage στη γυναικεία συντροφικότητα, καθώς είμαστε γυναικεία ομάδα ποδοσφαίρου. Έτσι επιλέξαμε το κέντημα ως λεπτομέρεια”.

Οι τιμές των καινούργιων εμφανίσεων έχουν αυξηθεί σημαντικά, οι καταναλωτές αναζητούν μοναδικά κομμάτια, η επιρροή της μόδας και του streetwear είναι μεγαλύτερη από ποτέ, ενώ η άνοδος του football-core και του blokecore aesthetic έχει μετατρέψει την ποδοσφαιρική εμφάνιση σε βασικό κομμάτι της σύγχρονης μόδας” αναφέρει η Νεφέλη.

“Οι καταναλωτές δεν αγοράζουν πλέον μια ποδοσφαιρική εμφάνιση επειδή υποστηρίζουν μια ομάδα, αλλά επειδή αναζητούν ένα μοναδικό κομμάτι με ιστορία, χαρακτήρα και στιλιστική αξία” επισημαίνει.

Από πλευράς του, ο Έκτορας εκτιμά ότι οι ποδοσφαιρικές φανέλες δεν είναι απλώς όμορφα σχέδια· κουβαλούν πολιτισμό, ταυτότητα και συγκεκριμένες στιγμές της ιστορίας.

“Η vintage αισθητική έχει επιστρέψει δυναμικά και αρκετοί επιλέγουν μια αυθεντική ποδοσφαιρική εμφάνιση ως κομμάτι της καθημερινής τους ένδυσης, ανεξάρτητα από το αν υποστηρίζουν τη συγκεκριμένη ομάδα” δηλώνει.

“Σήμερα, το να φοράει κάποιος μια σπάνια ποδοσφαιρική φανέλα ή μια εμφάνιση μιας ομάδας με έντονη τοπική, κοινωνική ή ακόμα και πολιτική ταυτότητα αποτελεί πολλές φορές ένα διακριτικό statement. Όσοι την αναγνωρίζουν καταλαβαίνουν αμέσως τι συμβολίζει και ποιο μήνυμα μεταφέρει.”

“Δεν φοριούνται μόνο επειδή είναι όμορφες αισθητικά, αλλά επειδή αφηγούνται μια ιστορία. Και σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ, ο κόσμος θέλει να φορά ρούχα που έχουν νόημα και χαρακτήρα, όχι απλώς ένα λογότυπο” υπογραμμίζει.

Ωστόσο, για τη Νικόλ δεν είναι κάτι άλλο πέρα από μία ακόμα τάση της μόδας: “Όπως έχει συμβεί τόσες και τόσες φορές στο παρελθόν τάσεις έρχονται και φεύγουν. Και για να χρησιμοποιήσω πιο απλά λόγια: Μόδα είναι, θα περάσει”.