“-Ο Carlobianchi νομίζει ότι βρήκε το μυστικό για τον κόσμο.
-Τον δικό σας ή ολόκληρο;
-Τι διαφορά έχει;”
Ο Carlobianchi (Carlo) και ο Doriano έχουν μια συνήθεια: να πίνουν “ένα τελευταίο ποτό” από μαγαζί σε μαγαζί. Εκείνοι είναι δύο άντρες, στα 50κάτι τους. Μαζί τους ο 20κάτι αρχιτέκτονας, Giulio, τον οποίο γνώρισαν στις περιπλανήσεις τους στο Βένετο της Ιταλίας. Και γύρω τους ένας κόσμος που συνεχώς αλλάζει. Αλλά εκείνοι, δεν χάνουν την ελπίδα τους. Ή τουλάχιστον αυτό θέλουμε να πιστεύουμε, βλέποντας αυτήν τη φανταστική ταινία του Ιταλού Francesco Sossai.
Άλλωστε, “η τέχνη μάς βοηθάει να μην χάνουμε την ελπίδα “, είπε η Elise Jalladeau, Γενική Διευθύντρια του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, κατά την τελετή έναρξης του 66ου Φεστιβάλ, στον ιστορικό -και πλέον ανακαινισμένο- κινηματογράφο Ολύμπιον.
Πράγματι, σε έναν κόσμο που αλλάζει, που αγριεύει και μας κάνει να ασφυκτιούμε, η τέχνη, το σινεμά εν προκειμένω, μας κάνει να ελπίζουμε “σε κάτι”. Ή τουλάχιστον, να μην χάνουμε ό,τι ελπίδα μας έχει απομείνει.
Δεν υπάρχει καλύτερη αφορμή, από το να ξανασυστηθούμε με τον κινηματογράφο, από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης που ξεκίνησε την Πέμπτη (30.10) και θα διαρκέσει μέχρι την άλλη Κυριακή (09.11).
Σε αυτό το διάστημα, οι κινηματογράφοι της πόλης έχουν ανοίξει τις πόρτες τους φιλοξενώντας 278 ταινίες. Και βέβαια, όλες αυτές τις μέρες όλη πόλη κινείται γύρω από τρία σημεία συνάντησης: Ολύμπιον – Μακεδονικόν – Λιμάνι.
Ολύμπιον – Μακεδονικόν 15 λεπτά περπάτημα. Μακεδονικόν – Λιμάνι 24 λεπτά. Λιμάνι – Ολύμπιον 10 λεπτά. Από τη μία ταινία στην άλλη.
Γυρνώντας στη φράση αυτή της Elise Jalladeau, την ανάγκη “να μην χαθεί η ελπίδα” τη συναντήσαμε σε αρκετές ταινίες.
Όπως ο Carlobianchi και ο Doriano προσπαθούν να επιβιώσουν σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο και να συνδεθούν με το παρόν και το παρελθόν που σβήνει, έτσι και ο Ηλίας (Χρήστος Πασσαλής) στο Beachcomber του Αριστοτέλη Μαραγκού κυνηγάει, ενώ πενθεί τον μπαμπά του, την ουτοπία: φτιάχνει από την αρχή, μαζί με συντοπίτες του, ένα καράβι γιατί θέλει να ταξιδέψει σε όλον τον κόσμο. Ο μπαμπάς του Ηλία ήταν βέβαια ναυτικός.
Αντίστοιχα, ο Γεράσιμος (Χρήστος Τσάγκας) αναζητάει τη δική του “Ε(ε)υτυχία”, στη “Φωτογραφία” του Νίκου Παπατάκη -μια ταινία του 1986. Η Ευτυχία δεν είναι παρά ένα πρόσωπο που απεικονίζεται σε μια φωτογραφία, βγαλμένο από ένα φαινομενικά αθώο ψέμα του συμπρωταγωνιστή, Ηλία (Άρης Ρέτσος).
Ο Ηλίας, προσπαθεί να επιβιώσει στη διάρκεια της Χούντας, μην μπορώντας να βρει δουλειά ούτε στο Παρίσι, (σε μια περιοχή που μετανάστευσαν πολλοί Έλληνες εκείνη την περίοδο), επειδή ο μπαμπάς του ήταν κομμουνιστής και οι ρουφιάνοι μεγαλοαστοί, που φωνάζουν “εμείς είμαστε το Κεφάλαιο”, από κοινού με τους “πρόθυμους” μικροαστούς, φροντίζουν ώστε να ταξιδέψουν τα νέα γρήγορα. Ο Ηλίας, όμως, ονειρεύεται, παρά το γεγονός ότι είναι “αιχμάλωτος” μιας κοινωνίας που σαπίζει, ότι όταν “τα καταφέρει”, θα αγοράσει στη μαμά του “μια Μερσεντές”.
Η Skye και ο Billy, από την καινούργια ταινία του μοναδικού Jim Jarmusch, “Father, Mother, Sister, Brother”, επιστρέφουν στο σπίτι των νεκρών γονιών τους, για μια τελευταία επίσκεψη, διασχίζοντας την παλιά τους γειτονιά η οποία, σιγά-σιγά, πέφτει θύμα του gentrification, και οριακά την αναγνωρίζουν. Εκεί πενθούν σιωπηλά και συνδέονται με τις αναμνήσεις τους και με τη χαμένη τους παιδικότητα.
Η ταινία αυτή, παρεμπιπτόντως, ήταν εκείνη που άνοιξε το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, κατά τη διάρκεια της τελετής έναρξης.
Και επειδή η τέχνη δεν γίνεται να είναι ξέχωρη από την πολιτική, την κοινωνία, τα αιτήματά της και την “πραγματικότητα”, στο Φεστιβάλ υπήρχαν και ταινίες ή ντοκιμαντέρ από χώρες που έχουν μετατραπεί σε εμπόλεμες ζώνες.
Ανάμεσά τους το πειραματικό ντοκιμαντέρ Partition, που οπτικοποιεί την περίοδο της βρετανικής αποικιοκρατίας του 1917-1948 στην Παλαιστίνη. Οι σκηνές είναι βουβές, ωστόσο το ηχητικό “κενό” καλύπτουν οι φωνές εκτοπισμένων Παλαιστίνιων γυναικών, στο σήμερα.
Η αφήγηση, δηλαδή, πατάει σε αρχειακό υλικό και ενώνει, μέσω μιας νοερής γραμμής, το τότε, με εικόνες από το παρελθόν, δηλαδή τη βρετανική αποικιοκρατία, με το τώρα – τη γενοκτονία που υφίσταται ο παλαιστινιακός λαός από το Ισραήλ. Οι αφηγήσεις, αν και σημερινές, θα μπορούσαν να αφορούν την περίοδο 1917-1948, και οι εικόνες του τότε θα μπορούσαν να απεικονίζουν την κατάσταση σήμερα.
“Θεέ μου, άφησε τον γιο μου να μεγαλώσει, ώστε να μπορεί να έρχεται και να φεύγει, όσο είμαι παρούσα” τραγουδάει καθηλωτικά μια Παλαιστίνια προσφύγισσα. Στα τραγούδια των ξενιτεμένων, εξάλλου, είναι έκδηλο το στοιχείο της ελπίδας. Ξανά, “η τέχνη μάς βοηθάει να μην χάνουμε την ελπίδα μας”.
Πίσω στους αγαπημένους Carlo και Doriano, παρά τις δυσκολίες που τους βάζει η κοινωνία, αλλά και αυτή που οι ίδιοι βάζουν στους εαυτούς τους, κάπως τα φέρνουν βόλτα.
Συμφωνούν, βέβαια, ότι “έχουμε μεγαλώσει πολύ, για να μεγαλώσουμε”, απαντώντας στην ερώτηση του μπαμπά του Carlo “πότε θα μεγαλώσετε;”. Το μυστικό για τον κόσμο, πάντως, οι δύο φίλοι το βρήκαν. Κι ας είναι αργά για να μεγαλώσουν. Ίσως και για εμάς να μην είναι αργά.
Αυτό που είναι σίγουρο, είναι ότι το σινεμά θα είναι εδώ για να μας υπενθυμίζει ότι ο “κόσμος μας ανήκει” και ότι έχουμε το δικαίωμα στο αίτημα για κάτι καλύτερο. “Για να μην χαθεί η ελπίδα”.
