Σημειώσεις μιας θεατρικής χρονιάς που άξιζε το χειροκρότημα

“Και κοιτάνε όλοι προς τα ‘δω, αυλαία κλειστή, κι όλοι λένε ‘για να δούμε τι θα δούμε’, ‘πότε θ’ αρχίσει’, κι ύστερα γίνεται κάτι, δεν ξέρω-“

Τα εισιτήρια θεάτρου για μένα είναι προτεραιότητα, δεύτερη μόνο μετά το ενοίκιο – και αυτό λέει πολλά. Η αγάπη μου για το θέατρο όμως, κρατάει από παλιά, όταν η γιαγιά μου με έπαιρνε από το χέρι και με πήγαινε σε κάθε παιδική παράσταση στη Θεσσαλονίκη. Έχω ζεστάνει πολλές θέσεις στο πέρασμα των χρόνων, αλλά φέτος νομίζω ότι ξεπέρασα τον εαυτό μου, κι αυτό δεν είναι τυχαίο: η φετινή θεατρική σεζόν ήταν γεμάτη εκπλήξεις. Ύστερα από πολλή σκέψη λοιπόν, ξεχώρισα δύο παραστάσεις, πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, που είμαι σίγουρη ότι θα τις θυμάμαι για καιρό. Κι αν κάτι μου δίνει το θάρρος να μοιραστώ αυτές τις σημειώσεις, είναι μόνο η εμπειρία μου ως θεάτριας και η μικρή έρευνα που κάνω πριν και μετά από κάθε παράσταση. Από μένα για σας, με αγάπη, μια ανάσα πριν το τέλος της σεζόν: ένα απόσπασμα από το θεατρικό μου ημερολόγιο.

Σάββατο, 23 Νοεμβρίου 2024 – True West του Sam Shepard

Στο Θέατρο Χώρα από το Θέατρο του Νέου Κόσμου

– (…) Άλλωστε πάντα αναρωτιόμουνα πώς θα ήταν αν ήμουν εσύ.
– Όντως;
– Εννοείται.

Η αλήθεια είναι ότι δεν περίμενα το δώρο που έκανα στον εαυτό μου όταν αποφάσισα να πάω μόνη μου στο Θέατρο Χώρα, στην Κυψέλη, εκείνο το κατά τ’ άλλα ανιαρό Σάββατο. Ο αντισυμβατικός Sam Shepard στο “True West” ξεδιπλώνει τη μοναδική του ικανότητα να εξερευνά περιοχές “άγνωστες, μυστηριώδεις και επικίνδυνες”, που όμως υπάρχουν μέσα μας, και να τις φέρνει στην επιφάνεια. Πρόκειται για ένα αληθινό ψυχολογικό ροντέο, με μια σχεδόν λυρική διάσταση, που καταπιάνεται με τη σύγκρουση δύο αντίθετων αλλά και αλληλοσυμπληρούμενων αδελφών, του Όστιν (Μ. Παπαδοκωνσταντάκης) και του Λι (Ν. Ψαρράς) – σαν να παλεύει ο Shepard με τις δύο όψεις της αμερικανικής ανδρικής ταυτότητας. 

Ο αντισυμβατικός Sam Shepard στο “True West” ξεδιπλώνει τη μοναδική του ικανότητα να εξερευνά περιοχές “άγνωστες, μυστηριώδεις και επικίνδυνες”, που όμως υπάρχουν μέσα μας.

Η χημεία μεταξύ των πρωταγωνιστών, με απολαυστικό κοντράστ και ρυθμό, είναι και αυτή που κατά τη γνώμη μου απογείωσε την παράσταση. Μοναδικός ο Μ. Παπαδοκωνσταντάκης που έφερε στον ρόλο του Όστιν την αρχική αθωότητα, την οποία παρακολουθήσαμε να αποσυντίθεται κομμάτι-κομμάτι, σε μια συγκινητική διαδρομή από τη σταθερότητα στην αποδόμηση, και τελικά στην ολική κατάρρευση του ρόλου.

Η φιγούρα του καουμπόη-μουσικού, Μ. Παντελούς, στην άκρη της σκηνής υπενθύμιζε το φάντασμα της απουσίας ενός πατέρα που κάποτε χάθηκε στην έρημο, ενώ το ποτό, παρόν σχεδόν σε κάθε σκηνή, δρούσε συστηματικά ως καταλύτης της αλήθειας, σε μια παράσταση που, από το πρώτο μέχρι το τελευταίο της λεπτό, χιούμορ και παράνοια πηγαίνουν χέρι-χέρι.

Η σκηνοθετική προσέγγιση της Έ. Καρακούλη, ανέδειξε τις αντιφάσεις του έργου, φωτίζοντας τις σκοτεινές περιοχές των δεσμών και των αντιθέσεων μεταξύ των δύο αδελφών, ενώ η σκηνογραφία του Κ. Σκουρλέτη συνέβαλε καθοριστικά στη δραματουργία “παγιδεύοντας” τα πρόσωπα μέσα σε ένα σπίτι που γίνεται αρένα.

Ανατρέποντας τελείως την αναμενόμενη και συχνά ανακουφιστική επινόηση λύσεων, την τελική αποκατάσταση, το πακετάκι που προσφέρεται “με μια μικρή όμορφη συσκευασία”, όπως θα έλεγε και ο ίδιος ο Shepard, το “True West” δεν έχει πραγματικό φινάλε, παρά μόνο την κορύφωση μιας αναμέτρησης. Δεν προσφέρει παρηγοριά, προσφέρει την αλήθεια του. Από αυτή την παράσταση, δεν βγαίνεις με την (ψευδ)αίσθηση ότι λύθηκαν όλα. “Η οικογένεια διαλύεται, αφού πρώτα τους έχει διαλύσει”.

Πέμπτη, 13 Φεβρουαρίου 2025 – Merde! του Suyako

Στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά

-Έχουν έρθει; Οι θεατές;
-Αν έχουν έρθει; Μπαίνοντας στο θέατρο δεν μπορούσα ν’ ανασάνω απ’ τη σκατίλα.
-Τι;
-Από τα άλογα των θεατών που πάρκαραν απ’ έξω.
-Είναι πολλά;
-Τα σκατά; Όπου κι αν πατήσετε! Κοιτάξτε!
-Αχ Θεέ μου!
-Καλή επιτυχία! Κι εύχομαι, πάντα, στο θέατρό σας τόσα σκατά, σαν τα σημερινά! 

Κι έτσι έγινε. Αυτή η ευχή, που γεννήθηκε εκεί, στη Γαλλία του 18^ου αιώνα, έγινε παράδοση κι έφτασε μέχρι και τις μέρες μας. Ναι! Μέχρι και σήμερα, όλοι οι άνθρωποι του θεάτρου της Γαλλίας, μα και της Ελλάδας μας, σε κάθε πρεμιέρα, φέρνουν στα χείλη τους την ίδια λέξη… Σκατά!

Δεν βλέπω εύκολα κωμωδίες. Κι όμως, εκείνη την Πέμπτη, κάτι με τράβηξε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Ήταν μια παρέα αγαπημένων καλλιτεχνών, που επέστρεφαν, αυτή τη φορά με κάτι εντελώς δικό τους. Και αυτή την επιστροφή, ήταν αδύνατο να μην την αγαπήσουμε κι εμείς. Το “Merde!” είναι μια φρέσκια ματιά στο ελληνικό θέατρο, και μάλιστα μέσα από μια μουσικοθεατρική φόρμα που τολμά να αυτοσαρκάζεται, να σατιρίζει και να προβληματίζει, χωρίς να ξεχνά να διασκεδάζει.

Ο Suyako μέσα από το τολμηρό και ευφυές κείμενό του με σαφή διάθεση αποδόμησης, μας αποκαλύπτει τι συμβαίνει στα παρασκήνια του ελληνικού θεάτρου και θέτει υπαρξιακά -στο τέλος της ημέρας- ερωτήματα: “Γιατί το κάνουμε αυτό; Για την ψυχή μας ή για το χειροκρότημα; Για το χρήμα ή για την κάθαρση;”. Ταυτόχρονα, παρέχει τον απαραίτητο χώρο για μια εσωτερική κριτική στον κόσμο του θεάτρου. Με ευδιάκριτες αναφορές στο ελληνικό #MeToo, κωμικά χαστούκια και εσωτερικά αστεία, κλείνει το μάτι στο εξοικειωμένο με το θέατρο κοινό, χωρίς όμως να γίνεται διδακτικό ή κλειστοφοβικά “ενδοθεατρικό”.

Ο Suyako μέσα από το τολμηρό και ευφυές κείμενό του με σαφή διάθεση αποδόμησης, μας αποκαλύπτει τι συμβαίνει στα παρασκήνια του ελληνικού θεάτρου.

Η ενέργεια και οι εξαιρετικές ερμηνείες του άψογα κουρδισμένου θιάσου, με τη σκηνοθεσία των Γ. Κουτλή και Β. Μαγουλιώτη, καταφέρνουν να κερδίσουν τις εντυπώσεις. Ξεχώρισα τους Γ. Νιάρρο και Η. Μουλά, η συνάντηση των οποίων ήταν η απόλυτη σκηνική απόλαυση για μένα, καθώς και τη Λ. Τζανουδάκη, που εντυπωσίασε με την ικανότητά της να μεταμορφώνεται μέσα από πολλούς διαφορετικούς ρόλους.

Η μουσική των Γ. Νιάρρου και Γ. Παπαδόπουλου πλαισιώνει μοναδικά την παράσταση, ενώ το σκηνικό του Π. Μέξη δίνει τον απαραίτητο χώρο στους επί σκηνής μουσικούς, που προσθέτουν ακόμα περισσότερο στην ατμόσφαιρα και στην αίσθηση ότι “Το θέατρο… είναι… είναι… είναι τώρα!”.

Στο φινάλε της παράστασης ήταν σαν η αυλαία να έπεσε ταυτόχρονα για όλους, πάνω και κάτω απ’ τη σκηνή, σε μια εικόνα με μια ποιητική δύναμη, που ένωσε απόλυτα τη θεατρική εμπειρία με την ανθρώπινη συνύπαρξη. Προλαβαίνετε να το ζήσετε κι εσείς, μέχρι να πέσει η τελευταία αυλαία στις 13.04.

“Η παράσταση είναι πλέον δική σας. Σας ευχαριστώ γι’ αυτό το ταξίδι. Με γαμήσατε. Καταστρέψατε τ’ όνειρό μου. Μην ξεχνάτε ν’ αναπνέετε και ν’ ακούτε τον συμπαίκτη σας. Σκατά.”