Πριν κάποιες μέρες έσκασε η -ανακοινωμένη από καιρό- είδηση ότι τίθεται σε εφαρμογή η απαγόρευση των social media στην Αυστραλία για άτομα κάτω των 16. Σίγουρα μιλάμε για ένα σημείο καμπής, όχι μόνο για τις πλατφόρμες, αλλά και για τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ίδια την ψηφιακή ζωή. Ήδη από τις 10 Δεκεμβρίου, η Αυστραλία εφαρμόζει ένα από τα πιο αυστηρά ρυθμιστικά πλαίσια στον κόσμο: μεγάλα δίκτυα όπως TikTok, Instagram, YouTube και Snapchat υποχρεώνονται να μπλοκάρουν την πρόσβαση σε ανήλικους ή να αντιμετωπίσουν τεράστια πρόστιμα.
Το μήνυμα αυτής της πολιτικής ξεπερνά τα σύνορα της Αυστραλίας. Ο Έλληνας πρωθυπουργός έχει ήδη δηλώσει σε διεθνές φόρουμ ότι η Ελλάδα “είναι έτοιμη να εξετάσει σοβαρά” μια αντίστοιχη απαγόρευση, ενώ η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει σχέδιο για αυτόματο αποκλεισμό παιδιών κάτω των 15 από τα social media. Αντίστοιχα, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, έχει επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν η εξάρτηση, ο εθιστικός σχεδιασμός των πλατφορμών και οι αλγόριθμοι που εκθέτουν τα παιδιά σε βλαβερό περιεχόμενο, ανοίγοντας τη συζήτηση για ηλικιακούς περιορισμούς σε επίπεδο ΕΕ.
Αντιμετώπιζα αυτές τις ειδήσεις ως μηχανισμούς εντυπωσιασμού ή αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης μακριά από φλέγοντα ζητήματα. Άλλωστε ως καθαρός millennial έχω μεγαλώσει με τη δαιμονοποίηση της τεχνολογίας ως άλλο κουτί της Πανδώρας. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τους παπάδες που έλεγαν για τα δαιμονισμένα furbies ή τα μύρια όσα ακούγαμε μεγαλώνοντας για τα video games. Και η απάντηση είναι όχι κύριοι, κανένας άνθρωπος δεν έπαιξε GTA και βγήκε να γαζώσει κόσμο, εδώ καλά καλά δεν είμαστε confrontational στην καθημερινότητα μας.
Δεν γράφω αυτό το κείμενο για να υπερασπιστώ τα social media, αλλά ας ξεκινήσουμε με τα δεδομένα. Τα social media δεν σχεδιάστηκαν ποτέ πρωτίστως για παιδιά. Σχεδιάστηκαν για ενήλικους. Για ενήλικους που θέλουν να μοιραστούν τη μουσική τους. Για ενήλικους που θέλουν να μοιραστούν τις εμπειρίες τους. Για ενήλικους που θέλαν να πηδήξουν στο πανεπιστήμιο. Και εξελίχθηκαν σε μία μηχανή παραγωγής engagement.
Πρόκειται για ένα περιβάλλον υπερβολικά σύνθετο, το οποίο είναι όπως η έξω ζωή. Έχεις υποχρεώσεις, ευθύνες, δικαιώματα – που μειώνονται με τον καιρό – και πολλούς πειρασμούς.
Πρόκειται για ένα περιβάλλον υπερβολικά σύνθετο, το οποίο είναι όπως η έξω ζωή. Έχεις υποχρεώσεις, ευθύνες, δικαιώματα – που μειώνονται με τον καιρό – και πολλούς πειρασμούς. Μεγαλωμένος μέσα σε αυτό το οικοσύστημα, επαγγελματίας με 6 χρόνια εμπειρία στον τομέα και -πιστεύω καλή- γνώση της λειτουργίας του, ο ίδιος πέφτω θύμα του αλγορίθμου και καμιά φορά πιάνω τον εαυτό μου να spamάρει κόσμο με reels ή να γεμίζει καλάθια 2 το βράδυ, κάποιας Τρίτης. Ολόκληρο το UX (User Experience) τους είναι χτισμένο για να κρατάει τον χρήστη μέσα όσο περισσότερο γίνεται και εμείς αφήνουμε παιδιά 13 ή 14 χρονών να διαμορφώνονται εκεί μέσα.
Και θα μου πείτε, “και τι προτείνεις, να γίνουμε υπερπροστατευτικοί;” Ακριβώς αυτό κάνει η απόφαση της Αυστραλίας, η οποία για πολλούς γονείς είναι ανακουφιστική. Εδώ έρχεται το κράτος να υποκαταστήσει τη βάσανο της σωστής παιδαγώγησης. Αλλά φταις και εσύ γονέα που έχεις υποκαταστήσει τον ποιοτικό χρόνο με το tablet και πάντα η εύκολη λύση όταν θέλεις να ηρεμήσεις/φας/ταξιδέψεις/περάσεις χρόνο με τους φίλους είναι να μπουκώνεις το παιδί σου με ακουστικά και οθόνες. Τώρα έχεις την απαίτηση από έναν έφηβο να οριοθετηθεί όταν εσύ το θέλεις, όταν “είναι η ώρα για διάβασμα/κουβέντα/εκδρομή”, ενώ τον ταΐζεις content από την ώρα που έχει αρχίσει να βγάζει δόντια; Ε όχι!
Ναι, τα κράτη οφείλουν να θέτουν όρια, ειδικά όταν η ανισορροπία ισχύος μεταξύ ανήλικου χρήστη και πολυεθνικής πλατφόρμας είναι τόσο μεγάλη, αλλά θα πρέπει να είναι η τελευταία δικλίδα ασφαλείας. Η ουσιαστική ασπίδα είναι η εκπαίδευση και η σωστή επικοινωνία. Πρέπει οι ίδιοι οι γονείς και οι κηδεμόνες να είναι σε θέση να κατανοούν και να εξηγήσουν στο παιδί τους πώς λειτουργεί ο αλγόριθμος και οι διαφημίσεις, να έχει την άνεση να ανοίγει χωρίς ταμπού θέματα όπως body image, cyberbullying και έμφυλα στερεότυπα. Και τότε οι κανόνες χρήσης (ώρες, πλατφόρμες, είδη περιεχομένου) που θέτει θα έχουν λόγο ύπαρξης και θα γίνονται κατανοητοί.
Αν στραφούμε τώρα στη λογική let it be, αφού “το κράτος κλείνει το διακόπτη”, χάνουμε μια τεράστια ευκαιρία για ψηφιακή παιδεία.
Αν στραφούμε τώρα στη λογική let it be, αφού “το κράτος κλείνει το διακόπτη”, χάνουμε μια τεράστια ευκαιρία για ψηφιακή παιδεία. Τα παιδιά θα βρουν τρόπο είτε να μπουν σε μεγάλες πλατφόρμες social media ή να τις υποκαταστήσουν με πλατφόρμες που τώρα περνάνε κάτω από το ραντάρ του νόμου, όπως όλες οι gaming πλατφόρμες (!). Και σίγουρα, σί-γου-ρα η στείρα απαγόρευση δεν τα προετοιμάζει για τη στιγμή που, αναπόφευκτα, θα ξαναβρεθούν online.
Πάρτε για παράδειγμα τους σημερινούς 30αρηδες, πόσους “σκληρούς” νόμους έχουμε περάσει για την απαγόρευση του καπνίσματος, της κατανάλωσης ποτών, την είσοδο σε club από την εφηβεία μας μέχρι σήμερα; Με πρόχειρους υπολογισμούς σίγουρα μπορώ να θυμηθώ 5-6. Τι κάναμε εμείς. Ακριβώς ότι απαγορευόταν. Πού το κάναμε; Ακριβώς όπου απαγορευόταν.
Αν τα κράτη αντιμετωπίζουν τα social media κατ’αυτό τον τρόπο, τότε έχουμε ήδη δεχθεί ότι είναι εγγενώς τοξικά
Αν τα κράτη αντιμετωπίζουν τα social media κατ’αυτό τον τρόπο, τότε έχουμε ήδη δεχθεί ότι είναι εγγενώς τοξικά. Αντί να συζητάμε μόνο για ηλικιακά όρια, χρειάζεται να επανασχεδιάσουμε το ίδιο το προϊόν.
Αναγνωρίζω ότι όσα γράφω είναι ουτοπικά, ίσως και αστεία, αλλά είναι το κύριο drive μου για να συνεχίζω αυτό που κάνω. Ως εργαζόμενοι στην πληροφορία και την ενημέρωση, οφείλουμε να αναστοχαστούμε τις ευθύνες μας. Δεν αρκεί μόνο να μετράμε views, reach και watch time από περιεχόμενο που πολλές φορές είναι βλαπτικό για το σύνολο. Πρέπει να ρωτάμε πιο συχνά “τι αντίκτυπο θα αφήσει το περιεχόμενο που διαχειριζόμαστε”. Αν δεν αλλάξει αυτό το mindset, καμία νομοθεσία δεν θα είναι αρκετή.
Γιατί Υπάρχουμε
