Εκείνοι που εξαρτώνται ακόμη από τα μετρητά για να ζήσουν

Σε μια εποχή που όλο και λιγότεροι άνθρωποι έχουν μαζί τους μετρητά, οι μικροπωλητές, οι καλλιτέχνες του δρόμου, οι άστεγοι, οι άνεργοι και οι χαμηλοσυνταξιούχοι, που βασίζονται στο πλανόδιο εμπόριο για να ενισχύσουν το -πενιχρό- εισόδημά τους, βλέπουν τη ζωή τους να δυσκολεύει.

Μπορεί τα ψηφιακά μέσα πληρωμών (π.χ. IRIS, e-banking) και οι κάρτες να κάνουν τη ζωή πολλών καταναλωτών πιο εύκολη, η ολοένα και μεγαλύτερη χρήση τους, όμως, επηρεάζει άμεσα τους ανθρώπους που βασίζονται στα μετρητά για να ζήσουν.

Πρόσφατα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Διατραπεζικά Συστήματα–ΔΙΑΣ Α.Ε. δείχνουν ότι σχεδόν 1 στα 2 ευρώ που δαπανούν οι καταναλωτές στην Ελλάδα γίνονται μέσω κάρτας ή εφαρμογών και όχι με μετρητά.

“Τα παιδιά που είναι Δημοτικό, δεν υπάρχει περίπτωση να έχουν μετρητά, σε λίγο θα λένε ‘τι είναι αυτό’; Όπως εσείς μπορεί να μην προλάβατε τις δραχμές, έτσι και οι νέες γενιές θα λένε ‘ζήσατε τα μετρητά;’”, λέει στο fyi.news ο κύριος Γιώργος, που έχει πάγκο με βιβλία, περιοδικά και άλλα μικροπράγματα στην Καπνικαρέα.

Αν και τα παιδιά του Δημοτικού είναι εξοικειωμένα με τα μετρητά, καθώς τα σχολικά κυλικεία είναι από τις ελάχιστες επιχειρήσεις που εξαιρούνται από την υποχρεωτική τήρηση POS, ο ισχυρισμός του κ. Γιώργου δεν φαντάζει καθόλου απίθανος.

Πόλεις όπως η Νέα Υόρκη και το Λονδίνο προχωρούν σε σταδιακή κατάργηση των μετρητών σε καταστήματα και υπαίθριες αγορές.

“Μέσα στα χρόνια έχουν μειωθεί πάρα πολύ τα μετρητά. Πλέον οι περισσότεροι, ένα 80%, κυκλοφορούν με κάρτες”, λέει στο fyi.news ο κύριος Σπύρος, που εδώ και 27 χρόνια βιοπορίζεται παίζοντας λατέρνα στην Ερμού, στο κέντρο της Αθήνας.

Αυτό έχει και αντίκτυπο στα χρήματα που του αφήνουν. “Η διαφορά είναι μεγάλη σε σχέση με παλιά” λέει, σημειώνοντας όμως ότι “Εκείνος που έχει ψιλά και θέλει να αφήσει, θα αφήσει”.

“Υπάρχουν και αυτοί που θέλουν να αφήσουν, αλλά έχουν κάρτα. Έχει τύχει να έρθουν να μου πουν, ‘έχεις POS;’. Τι POS να έχουμε εμείς που παίζουμε μουσική στον δρόμο;”, λέει γελώντας.

Την περίοδο 2019-2024 η αύξηση στις πληρωμές με κάρτες με κάρτα στην Ελλάδα άγγιξε το 158%, ενώ η αύξηση στις άμεσες πληρωμές IRIS εκτοξεύθηκε σε πάνω από 2.500%.

“Πλέον ο κόσμος δεν αφήνει μετρητά και γι’ αυτό έβαλα IRIS, έπρεπε να προσαρμοστώ”, λέει ο Κωσταντίνος που πουλάει δικά του ποιήματα και διηγήματα, τα τελευταία 2 χρόνια στην Ερμού.

Εδώ και 20 χρόνια, ζει πουλώντας διάφορα έντυπα. Ως πρώην τοξικοεξαρτημένος, άστεγος και πρώην φυλακισμένος, ζει χωρίς σταθερό εισόδημα. Τελευταία, όμως, ακόμα και αυτά τα λιγοστά έσοδα από τα βιβλία έχουν αρχίσει να μειώνονται.

Ο Κωσταντίνος κατάφερε να ανοίξει λογαριασμό και να δέχεται πληρωμές εκεί. Ωστόσο, για μεγάλο μέρος των ανθρώπων που εξαρτώνται από τα μετρητά, η διαδικασία είναι αδύνατη, καθώς δεν είναι σε θέση να μαζέψουν ακόμα τα βασικά δικαιολογητικά που απαιτούνται.

Ο 46χρονος Ιάπωνας, μουσικός του δρόμου Takashi, βλέπει τα πράγματα λίγο διαφορετικά. “Πριν έρθω στην Ελλάδα, ήμουν στη Σκανδιναβία. Εκεί πραγματικά ο κόσμος δεν χρησιμοποιεί μετρητά, αλλά μόνο κάρτες, γι’ αυτό αναγκάστηκα να φτιάξω έναν λογαριασμό στο PayPal”.

Αυτό επιβεβαιώνουν και τα στοιχεία της Σουηδικής Κεντρικής Τράπεζας, σύμφωνα με τα οποία μόλις το 10% των καταναλωτών χρησιμοποίησε μετρητά για κάποια αγορά το 2023, μία πτώση 30 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2010. Τα ποσοστά σε Δανία και Νορβηγία είναι 12,5% και 2%, αντίστοιχα.

Ο ίδιος δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει μετρητά ούτε για διαμονή ή μετακινήσεις. “Στην Ελλάδα, όπως και στην Ισπανία και την Πορτογαλία είναι ακόμη καλά”, σημειώνει ο Takashi.

Πράγματι, σε νότια και ανατολική Ευρώπη, η χρήση των μετρητών είναι αρκετά συχνότερη σε σύγκριση με τον βορρά. Για παράδειγμα, στην Ιταλία το 61% έκανε πληρωμές με μετρητά το 2024, στην Ισπανία 57% και σε Πορτογαλία και Ελλάδα το 54%.

Όλες σχεδόν οι επιχειρήσεις (ελεύθεροι επαγγελματίες, εταιρείες) που πωλούν αγαθά/υπηρεσίες σε καταναλωτές στην Ελλάδα, είναι υποχρεωμένες να διαθέτουν POS. Από το μέτρο δεν εξαιρούνται ούτε οι κουλουρτζήδες.

Για τον κύριο Κώστα, ο οποίος πουλάει κουλούρια τα τελευταία πολλά χρόνια στην αρχή της Ακαδημίας, η υποχρεωτικότητα του POS ήταν “η αρχή τους τέλους”.

“Αν ο άλλος δεν έχει πάνω του 50 λεπτά να πάρει ένα κουλούρι, τι να τον κάνω. Έρχονται με κάρτα να μου πληρώσουν ένα ή δύο κουλουράκια. Αν προσθέσω στα συνολικά έξοδα και την προμήθεια της τράπεζας δεν μου μένει τίποτα. Καλύτερα να το χαρίσω”, λέει.

“Τα λεφτά δεν βγαίνουν όπως έβγαιναν”, λέει και ο κύριος Πέτρος, 15 χρόνια λαχειοπώλης στην Πλατεία Συντάγματος. “Τα πράγματα είναι δύσκολα. Όλα μας τα έσοδα πηγαίνουν στο κράτος”, λέει, αν και ο ίδιος απαλλάσσεται από την τήρηση POS.

“Και υποχρεωτικό να μην ήταν, θα αναγκαζόμουν να βάλω POS γιατί ο κόσμος πλέον κυκλοφορεί μόνο με κάρτα. Ειδικά οι τουρίστες το θεωρούν δεδομένο ότι θα πληρώσουν με κάρτα”, συνεχίζει ο κύριος Γιώργος, πίσω από τον πάγκο του στην Καπνικαρέα.

Και αυτός έχει δει το εισόδημά του να συρρικνώνεται τα τελευταία χρόνια, αν και “η κίνηση παραμένει πάνω κάτω η ίδια”. “Υπάρχει μια μείωση [εισοδήματος], λόγω της φορολογίας σίγουρα, αλλά και της προμήθειας της κάρτας”.

“Ευτυχώς ζούνε ακόμη οι παλιές γενιές και με τα μετρητά κρατάνε ζωντανή την αγορά”, εξηγεί.

“Ο κόσμος συνηθίζει και κυκλοφορεί μόνο με κάρτες“, λέει η κυρία Χριστίνα, που τα τελευταία 12 χρόνια πουλάει χειροτεχνίες και ζωγραφιές στην Ερμού. “Το μεροκάματο έχει πέσει 30% με 40% και οι κάρτες είναι ένας βασικός λόγος“, τονίζει.

Οι προμήθειες ανά συναλλαγή μέσω POS κυμαίνονται συνήθως μεταξύ 0,5% και 1,5%, ανάλογα με τον τζίρο της επιχείρησης και τον τύπο της κάρτας (Mastercard, Visa, κ.λπ.), επιβαρύνοντας κι άλλο τους πλανόδιους εμπόρους, ενώ σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, το πρόστιμο είναι πολλές χιλιάδες ευρώ.

Ο Χρήστος είναι ένας από τους 2 τελευταίους λούστρους στο κέντρο της Αθήνας. Από το 2021 στήνει το κασελάκι του στη συμβολή των οδών Βουκουρεστίου και Πανεπιστημίου και γυαλίζει παπούτσια περαστικών. “Με δυσκολία πλέον βγάζω 30 με 40 ευρώ τη μέρα“, λέει. Όταν πρωτοξεκίνησε, το μεροκάματο έφτανε μέχρι και τα 80 ευρώ, ενώ μέρες σαν κι αυτή (σ.σ. παραμονές Χριστουγέννων) μπορεί να άγγιζε τα 100.“

Όλος ο κόσμος είναι στενεμένος οικονομικά, είναι ξεκάθαρο. Εμείς όμως, που εξαρτόμαστε 100% από μετρητά, είμαστε χαμένοι από χέρι“, τονίζει.

Στην οδό Αθηνάς, ο κύριος Θανάσης απλώνει τα χαρτομάντηλά του καθημερινά, σε ένα χαρτόκουτο από το 2015. Κάθε μέρα περνάνε από μπροστά του χιλιάδες άνθρωποι, αλλά πλέον ελάχιστοι θα αφήσουν κάτι.

Παίρνει μόλις €216 τον μήνα σύνταξη από το κράτος και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα χρήματα που του δίνουν περαστικοί για να επιβιώσει. “Ο κόσμος αφήνει όλο και λιγότερα χρήματα, λόγω της κάρτας. Πουλάω εδώ και 10 χρόνια χαρτομάντηλα για συμπλήρωμα. Πλέον όμως δεν μπορώ να ζήσω, τι να κάνω;”.

Μπαίνοντας στη Βαρβάκειο, πετύχαμε τον κύριο Φώτη που ζει, παίζοντας κλαρίνο από μικρό παιδί.

“Γυρνάω στα μαγαζιά, στα καφενεία για να βγάλω κάνα ψιλό” μας λέει. “Παλιά ήταν αλλιώς, τώρα έχουν όλοι κάρτες, έχουν αλλάξει τα πράγματα. Πασχίζουμε για να τα βγάλουμε πέρα”.

” Μόνο στη Γαλλία παίρνουν οι άνθρωποι κάρτα. Εγώ μόνο μετρητά”, ακούγεται μία φωνή απ’ το βάθος, που παρακολουθεί την κουβέντα μας. Είναι ο κύριος Παναγιώτης, που βιοπορίζεται παίζοντας μπουζούκι τα τελευταία 5 χρόνια στους δρόμους της Αθήνας.

“Στις καλές μέρες μπορεί να κάνω μέχρι και 50 ευρώ μεροκάματο. Στις κακές… άστα. Τα τελευταία χρόνια το μεροκάματο έχει πέσει στο μισό, γιατί όλοι έχουν κάρτα. Πάλι καλά όμως, υπάρχουν κι οι τουρίστες”, συνεχίζει. “Χθες έμπλεξα με έναν ξένο και έβγαλα 100 ευρώ. Δεν είναι όμως κάθε μέρα τ’ Άη Γιαννιού”, λέει με νόημα.

Πολλές φορές πρέπει να θυμόμαστε να βγάζουμε ή να έχουμε μετρητά μαζί μας, πριν βγούμε απ’ το σπίτι. Κρατώντας έστω κάποια λίγα κέρματα μπορούμε να συνεισφέρουμε, ως κάτοικοι μιας πόλης, σε μια ολόκληρη κοινότητα ανθρώπων που εξαρτάται από αυτά.

Η χρήση μετρητών, πέρα από μια μικρή κίνηση αλληλεγγύης σε αυτούς που τα έχουν ανάγκη, μας επιτρέπουν να αλληλεπιδράσουμε περισσότερο με τους ανθρώπους της πόλης στην οποία ζούμε.

“Με τα χρόνια γινόμαστε όλο και πιο απρόσωποι”, λέει ο Κωσταντίνος, κρατώντας τα βιβλία του. “Αλλά γενικά αν θέλει να αφήσει ο ένας στον άλλον κάτι, είτε πουλάει κουλούρια, είτε είναι μουσικός, είτε ζωγράφος, είτε ποιητής, είτε φτιάχνει κοσμήματα, μπορεί να τον στηρίξει έμπρακτα. Υπάρχει ακόμη ο τρόπος”, τονίζει.