Ma bisteren: Η Ευρώπη δεν πρέπει να ξεχνάει τους Ρομά της

Στο Λέτι ου Πίσκου, στη νότια Βοημία, σ’ έναν πέτρινο κύκλο είναι γραμμένα 1.294 ονόματα. Ανήκουν σε οικογένειες Ρομά και Σίντι που φυλακίστηκαν εκεί από το ναζιστικό καθεστώς. Τουλάχιστον 335 άνθρωποι πέθαναν στο στρατόπεδο. Εκατοντάδες ακόμη στάλθηκαν στο Άουσβιτς.

Όταν στάθηκα εκεί τον περασμένο μήνα για να τιμήσω τα θύματα, διάβασα τα ονόματα παιδιών που δεν έφτασαν ποτέ σε σχολική ηλικία. Κοντά στους τάφους, μια παλαιότερη πέτρα γράφει πάνω δύο λέξεις στη ρομανί: Ma bisteren. Μην ξεχνάτε.

“Ο ξεχασμένος λαός της Ευρώπης”. Έτσι αποκαλούνται συχνά οι Ρομά. Κι όμως, αριθμούν 10 έως 12 εκατομμύρια, περισσότερους από τον πληθυσμό πολλών χωρών της ΕΕ, ενώ η ιστορία τους συχνά χάνεται από τα μάτια μας. Η γλώσσα τους μιλιέται ακόμη από τα Βαλκάνια ως τη Βαλτική, και μια ζωντανή κληρονομιά μουσικής και χορού, αφήγησης και χειροτεχνίας έχει γίνει κομμάτι της κληρονομιάς της ίδιας της Ευρώπης.

Οι Ρομά έχουν υποστεί επίσης αιώνες διώξεων και αναγκαστικής αφομοίωσης, μέχρι το πιο σκοτεινό κεφάλαιο απ’ όλα: τη γενοκτονία των Ρομά από τους Ναζί. Το Λέτι είναι μία από τις πληγές που άφησε πίσω της. Θυμόμαστε, για να μην ξανασυμβεί ποτέ.

Το Λέτι είναι μία από τις πληγές που άφησε πίσω της. Θυμόμαστε, για να μην ξανασυμβεί ποτέ.

Η Ένωση Ισότητας πρέπει να είναι αισθητή σε κάθε σπίτι, από τα κέντρα των πόλεων μέχρι την πιο απομακρυσμένη γειτονιά. Πολλοί Ρομά δεν την αισθάνονται. Ο αντιτσιγγανισμός εξακολουθεί να είναι μέρος της καθημερινότητας.

Από την πρώτη μου μέρα ως Επιτρόπου, ο στόχος μου είναι απλός: κάθε Ευρωπαίος να βρίσκει μια ανοιχτή πόρτα και να μπορεί να τη διαβεί. Για πολλούς Ρομά, αυτή η πόρτα παραμένει μισόκλειστη. Είναι η συνέντευξη για δουλειά μετά την οποία κανείς δεν σε παίρνει τηλέφωνο. Το διαμέρισμα που ξαφνικά “νοικιάστηκε” μόλις ο ιδιοκτήτης ακούσει ένα όνομα. Το κορίτσι που το στέλνουν σε ξεχωριστή τάξη πριν προλάβει κανείς να δει τι μπορεί να κάνει. Αυτά τα εμπόδια δεν αφήνουν σημάδια που μπορεί κανείς να φωτογραφίσει, όμως η ζημιά κρατάει μια ζωή.

Στο Στρατηγικό Πλαίσιο για τους Ρομά, η ΕΕ έχει θέσει σαφείς στόχους για το 2030: τέλος στις διακρίσεις και τη φτώχεια, και δίκαιη πρόσβαση στην εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγειονομική περίθαλψη και τη στέγαση. Αυτή την εβδομάδα δημοσιεύουμε την τρίτη μας έκθεση για την πρόοδο που έχει σημειωθεί.

Υπάρχει πρόοδος. Περισσότερα παιδιά Ρομά ξεκινούν πλέον τη μέρα τους στον βρεφονηπιακό σταθμό ή στο νηπιαγωγείο. Αυτό έχει σημασία, γιατί τα μειονεκτήματα ξεκινούν νωρίς και μεγαλώνουν σαν χιονοστιβάδα. Ένα καλό ξεκίνημα μπορεί να αλλάξει μια ολόκληρη ζωή. Οι περισσότεροι στόχοι για την απασχόληση μπορεί να επιτευχθούν έως το 2030, όμως η πρόοδος είναι άνιση. Σε αρκετές χώρες, τα παιδιά Ρομά εξακολουθούν να απομονώνονται σε χωριστές τάξεις, ενίοτε και σε χωριστά σχολεία. Πάρα πολλές οικογένειες ζουν ακόμη στη φτώχεια, στριμωγμένες σε ασφυκτικά γεμάτα σπίτια.

Η αλλαγή έρχεται, αλλά όχι όσο γρήγορα πρέπει. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να χαράζει πορείες και να χρηματοδοτεί έργα. Η πραγματική αλλαγή όμως συμβαίνει όταν ο δήμαρχος υπογράφει το σχέδιο στέγασης ή ο διευθυντής του σχολείου ανοίγει την πόρτα της τάξης.

Το πιο δύσκολο εμπόδιο είναι η προκατάληψη. Πριν από δύο χρόνια, σχεδόν οι μισοί Ευρωπαίοι δήλωναν ότι θα ένιωθαν άβολα αν είχαν γείτονες Ρομά. Κι όμως, οι Ρομά είναι ήδη γείτονές μας. Είναι συνάδελφοι και συμμαθητές μας, δάσκαλοι και πυροσβέστες μας. Οι Ρομά ανήκουν στην Ευρώπη. Πάντα ανήκαν. Το ερώτημα είναι αν είμαστε έτοιμοι να γκρεμίσουμε τα εμπόδια που εξακολουθούν να τους κρατούν πίσω.

Η προκατάληψη μαθαίνεται, άρα μπορεί και να ξεμαθευτεί. Ξεκινά από τα μικρά: ένα βιογραφικό που κρίνεται με βάση την αξία του, ένας νέος γείτονας που τον καλωσορίζουμε στην πόρτα. Μια μητέρα Ρομά που παίρνει το ίδιο κρεβάτι στο μαιευτήριο όπως κάθε άλλη μητέρα. Οι νόμοι μπορούν να ανοίγουν πόρτες. Οι καθημερινές μας επιλογές όμως είναι που τις κρατάνε ανοιχτές.

Η ένταξη δεν είναι μόνο η δίκαιη, αλλά και η έξυπνη επιλογή. Κάνει τις κοινωνίες μας πιο δυνατές.

Η ένταξη δεν είναι μόνο η δίκαιη, αλλά και η έξυπνη επιλογή. Κάνει τις κοινωνίες μας πιο δυνατές. Οι Ρομά μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην αγορά εργασίας μας και πρέπει να έχουν τις ίδιες ευκαιρίες με όλους τους Ευρωπαίους.

Φανταστείτε ένα κορίτσι Ρομά που ξεκινά το σχολείο αυτό το φθινόπωρο, σε μια τάξη που τη μοιράζεται με όλα τα άλλα παιδιά της πόλης όπου ζει. Όταν θα κάνει αίτηση για την πρώτη της δουλειά, το όνομά της στο βιογραφικό θα πρέπει να ανοίγει πόρτες το ίδιο εύκολα με το όνομα οποιουδήποτε άλλου πολίτη.

Αυτή είναι η Ευρώπη που οφείλουμε στις οικογένειες του Λέτι και σε κάθε παιδί που μεγαλώνει σήμερα. Θα είμαστε ολόκληρωμένοι μόνο όταν κάθε πολίτης έχει τη θέση του ανάμεσά μας.

Ma bisteren**.

* Η Hadja Lahbib είναι η Ευρωπαία Επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων.

**σημαίνει “Μην ξεχνάτε” και συμβολίζει τη συλλογική μνήμη και την απόδοση τιμής στα θύματα Ρομά του Ολοκαυτώματος κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.