Ένα super σύντομο χρονικό του delivery

Για να εξερευνήσουμε την ιστορία του delivery πρέπει να πάμε χιλιετίες πίσω και να φτάσουμε στην αρχαία Πομπηία (Νάπολη) και άλλες πόλεις τριγύρω, όπου λειτουργούσαν δεκάδες “θερμοπώλια” ή “θερμοπωλεία” ή “thermopolia”, τα “φαστφουντάδικα” ή “ταχυφαγεία” ή “βρώμικα” της εποχής.

Σε αυτά υπήρχαν καζάνια με ζεστό φαγητό και οι πελάτες τους, κυρίως οι φτωχότεροι πολίτες της Πομπηίας, αγόραζαν φαγητό (take away) για να το φάνε αλλού (συνήθως στα σπίτια τους), καθώς δεν είχαν τις κατάλληλες υποδομές για μαγείρεμα.

Σαφείς ενδείξεις για υπηρεσίες delivery, όπως το ξέρουμε σήμερα, δεν υπάρχουν, ωστόσο τα “thermopolia” έθεσαν τη βάση για την εξέλιξή του.

Παρόλο που τα εστιατόρια “take away” εμφανίζονταν το ένα μετά το άλλο ανά τους αιώνες (από τον 11ο και 12ο αιώνα στην Ασία και τον 19ο σε ΗΠΑ και Ευρώπη), πρέπει να περιμένουμε μέχρι το 1889 για να φτάσουμε στο πρώτο επιβεβαιωμένο delivery.

Το πρώτο delivery γάλακτος στο σπίτι έγινε στην πολιτεία του Βερμόντ, το 1785.

Ψάχνοντας τρόπους να πουλήσουν περισσότερο γάλα, οι φάρμες αποφάσισαν ότι θα μπορούσαν να στέλνουν ανθρώπους (τους γαλατάδες) από σπίτι σε σπίτι με ένα βαρέλι γεμάτο γάλα. Οι άνθρωποι έφερναν όποια δοχεία είχαν – κανάτες, κουβάδες, ακόμη και βάζα – και ο γαλατάς τα γέμιζε.

Το πρώτο γυάλινο μπουκάλι γάλατος εφευρέθηκε το 1878, γεγονός που άλλαξε μια για πάντα το delivery γάλατος στο σπίτι, τουλάχιστον μέχρι τα 40s, που σταδιακά το επάγγελμα του ντελιβερά γαλατά άρχισε να φθίνει.

Το 1889 το βασιλικό ζεύγος της Ιταλίας, ο βασιλιάς Ουμπέρτο και η βασίλισσα Μαργαρίτα, επισκέφτηκαν τη Νάπολη (η ζωή κάνει κύκλους).

Η ιστορία λέει ότι το ζεύγος ζήτησε να γίνεται αποστολή του φαγητού τους στο σπίτι. Ορισμένοι ιστορικοί βέβαια υποστηρίζουν ότι μόνο όταν αρρώστησε η βασίλισσα άρχισε να συμβαίνει αυτό.

Όπως και να ‘χει, το πρώτο καταγεγραμμένο delivery, και συγκεκριμένα πίτσας, στην ιστορία είναι γεγονός.

Ο θρύλος λέει ότι μία από τις τρεις πίτσες που παραδόθηκαν στη βασίλισσα είχε ντομάτα (κόκκινο), μοτσαρέλα (άσπρο) και βασιλικό (πράσινο), στα χρώματα ιταλικής σημαίας. Της άρεσε τόσο, που ο πιτσαδόρος την ονόμασε Μαργαρίτα προς τιμήν της. Ωστόσο, δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για να κάνουν back up αυτή την ιστορία.

Σχεδόν 135 χρόνια πριν, ενώ ήταν ακόμη μέρος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, η Ινδία ξεκίνησε ένα νέο σύστημα μαζικής παράδοσης γευμάτων (dabbawala) σε πυκνοκατοικημένες, αστικές περιοχές, όπως η Βομβάη.

Οι διανομείς λέγονταν “dabbawalas” και η δουλειά τους ήταν να παραδίδουν φαγητό στους ανθρώπους στους χώρους εργασίας τους.

Περίπου 5.000 dabbawalas (μτφ: άνθρωποι που μεταφέρουν κουτιά) συνεχίζουν να βγαίνουν στους δρόμους μέχρι και σήμερα, μοιράζοντας 200.000+ μερίδες φαγητού ημερησίως.

Ήταν θέμα χρόνου το ινδικό delivery να φτάσει στις ΗΠΑ, όπου το take away είχε πλέον γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας.

Το 1922, εμφανίζεται στο Λος Άντζελες το πρώτο εστιατόριο που παρέχει υπηρεσίες delivery. Ήταν το Kin-Chu και λανσαρόταν ως “Το μοναδικό μέρος στη Δυτική Ακτή που μαγειρεύει και παραδίδει αληθινό κινεζικό φαγητό”.

Την ιδέα αντέγραψαν πολλά άλλα εστιατόρια, μέχρι που ήρθε το Μεγάλο Κραχ του 1929 (οικονομική κρίση) και το delivery μετατράπηκε σε πολυτέλεια.

Και ενώ το Λονδίνο βομβαρδίζονταν από αέρος, η κυβέρνηση επιστράτευσε μάγειρες και εθελοντές που θα μαγείρευαν και θα παρέδιδαν έτοιμα γεύματα στους κατοίκους της πόλης, ώστε αυτοί να παραμείνουν σπίτια τους.

Τόσο η Αυστραλία όσο και οι ΗΠΑ υιοθέτησαν την πρακτική αυτή λίγο αργότερα, και, από εκεί και πέρα, το delivery βρήκε τον δρόμο του σε κάθε χώρα του πλανήτη.

Καθώς η τηλεόραση εξελίσσονταν σε βασικό μέσο ψυχαγωγίας των Αμερικανών, οι εστιάτορες, που έχαναν ολοένα και περισσότερους πελάτες, καθώς επέλεγαν να κάθονται σπίτι και να τρώνε βλέποντας τηλεόραση, αναγκάστηκαν να στραφούν στις υπηρεσίες delivery, τις οποίες πλέον δέχονταν τηλεφωνικά.

Παράλληλα, η τρέλα των Αμερικανών για την πίτσα, έφερε και την πρώτη πιτσαρία με επιλογή delivery, το Casa D’Amore στο Λος Άντζελες, στις αρχές των 50s.

Η πρώτη καντίνα (food truck), όπως την ξέρουμε σήμερα, άνοιξε το 1872 στο Πρόβινς του Ρόουντ Άιλαντ (ΗΠΑ), έξω από τα γραφεία μιας εφημερίδας.

Ωστόσο, η μαζική εμφάνιση των κινητών καντινών έγινε στις ΗΠΑ στα 60s, ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να τρώνε στους χώρους εργασίας τους.

Αρχικά ονομάστηκαν “roach coaches” (λεωφορεία με κατσαρίδες) γιατί οι συνθήκες υγιεινής δεν ήταν οι καλύτερες.

Οι πρώτες καντίνες στην Ελλάδα εμφανίστηκαν στα τέλη των 70s.

Το 1974 ένας ασθενής με σύνδρομο Moebius (μια σπάνια ασθένεια που κάνει το πρόσωπο να παραλύει) από το Μίσιγκαν, ο Donald Sherman κάλεσε τηλεφωνικά την Domino’s για να παραγγείλει πίτσα με τη φωνητική υποστήριξη υπολογιστή.

Η Domino’s του έκλεισε το τηλέφωνο και έτσι κάλεσε τη συνοικιακή Mr Mike’s, η οποία δέχθηκε την παραγγελία.

Έτσι ο Donald Sherman έγινε ο πρώτος άνθρωπος που παρήγγειλε πίτσα με τη βοήθεια υπολογιστή και η Mr Mike’s η πρώτη πιτσαρία που την παρέδωσε.

Το 1994, ένα κατάστημα της Pizza Hut στη Σάντα Κρουζ της Καλιφόρνια, δοκίμασε, σε πειραματικό επίπεδο, το PizzaNet, μια σελίδα στην οποία οι πελάτες συμπλήρωναν μια απλή φόρμα online με τα στοιχεία τους και την πίτσα που ήθελαν και αυτή έφτανε στην πόρτα τους.

Έτσι, η πρώτη online παραγγελία φαγητού, από ένα και μόνο κατάστημα, ήταν γεγονός, με την πίτσα να γίνεται ένα από τα πρώτα προϊόντα που πουλήθηκαν ποτέ στο ίντερνετ.

(Το πρώτο πράγμα που πουλήθηκε στο ίντερνετ ήταν ένα CD του Sting, επίσης το 1994, στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ.)

Και έτσι φτάνουμε στο Σαν Φρανσίσκο του 1995, όταν και ιδρύθηκε το waiter.com, η πρώτη online υπηρεσία παράδοσης φαγητού.

Το Waiter.com ξεκίνησε με 60+ συνεργαζόμενα εστιατόρια στην ευρύτερη περιοχή του Σαν Φρανσίσκο, φτάνοντας τα 1.300+ εστιατόρια το 2017.

Στα 00s το online delivery γιγαντώθηκε και τα food delivery apps κυριάρχησαν στις υπηρεσίες παράδοσης, ειδικά με την εμφάνιση των smartphones.

Στη δεκαετία του 2010, έκαναν την εμφάνισή τους οι εταιρείες που παρέδιδαν καθημερινά υλικά για μαγείρεμα, ενώ καθιερώθηκε και το delivery προϊόντων από τα supermarkets.

Το 2020, η πανδημία COVID-19 έφερε το κλείσιμο των περισσότερων δημόσιων χώρων και ανάγκασε σχεδόν όλα τα εστιατόρια να αναστείλουν τις υπηρεσίες για καθήμενους.

Το delivery, για πρώτη φορά στην ιστορία, έγινε σχεδόν αναγκαίο, καθώς ο κλάδος της εστίασης αντιμετώπισε τη σημαντικότερη πρόκληση της σύγχρονης εποχής. Η θα στρεφόταν σε αυτό ή θα έκλεινε.

Από τον Φεβρουάριο έως τον Απρίλιο του 2020, τα εστιατόρια προσαρμόστηκαν γρήγορα, οδηγώντας σε μια εκρηκτική αύξηση 840% στις παγκόσμιες εβδομαδιαίες πωλήσεις μέσω online παραγγελιών.

Η δημοσιογραφική έρευνα έγινε με τη βοήθεια του e-food.