Μετά την ανατροπή και την εκδίωξη του ηγέτη της Λιβύης Muammar al- Gaddafi το 2011 ξέσπασε εμφύλιος στη χώρα.
Από τον εμφύλιο, δημιουργήθηκαν δύο “στρατόπεδα”, με δύο ανταγωνιστικές κυβερνήσεις, η μία στα δυτικά και η άλλη στα ανατολικά της χώρας.
Η προσωρινή -μέχρι να βρεθεί λύση και να γίνουν εκλογές- “Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας” είναι διεθνώς αναγνωρισμένη ως μεταβατική, έχει έδρα την Τρίπολη και πρωθυπουργό τον Abd al-Hamid Dbeibeh.
Τη στηρίζουν διάφορες παραστρατιωτικές ομάδες από τις γύρω περιοχές.
Η παράλληλη “Κυβέρνηση Εθνικής Σταθερότητας” έχει έδρα τη Βεγγάζη και -διορισμένο από τη Βουλή των Αντιπροσώπων- πρωθυπουργό τον Osama Hamada, αλλά ουσιαστικά ηγέτης της είναι ο ισχυρός στρατηγός Khalifa Haftar.
Στηρίζεται από τις δυνάμεις του Λιβυκού Εθνικού Στρατού με σύμμαχο τη Ρωσία.
Λόγω του εμφυλίου στο Σουδάν, εδώ και 2 χρόνια, οι πρόσφυγες ακολουθούν πορεία προς την Αίγυπτο και την ανατολική Λιβύη.
Στη Λιβύη, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, καταγράφηκαν 93.594 πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο στις αρχές Ιουλίου, με το 78,2% να προέρχεται από το Σουδάν.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, το 2024, συνολικά 787.000 μετανάστες και πρόσφυγες βρίσκονταν στη Λιβύη.
Και οι 2 κυβερνήσεις χρησιμοποιούν το μεταναστευτικό ως μοχλό πίεσης, για να ζητήσουν αναγνώριση και οικονομική στήριξη από την ΕΕ.
Στις 27.11.2019 υπογράφηκε το λεγόμενο “τουρκολιβυκό μνημόνιο κατανόησης” μεταξύ της Τουρκίας και της κυβέρνησης της Τρίπολης.
Ήταν μια συμφωνία οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών τους, η οποία παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο και προκάλεσε την έντονη αντίδραση Ελλάδας και ΕΕ.
Πρακτικά, το παράνομο μνημόνιο αγνοούσε την ύπαρξη νησιών όπως η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάσος μεταξύ των ακτών Τουρκίας και Λιβύης.
Τότε, η ελληνική πλευρά έκανε διπλωματικό άνοιγμα στην κυβέρνηση της Βεγγάζης που δεν αναγνωρίζει το μνημόνιο.
Μάλιστα, τον Ιανουάριο του 2020, ο στρατηγός Haftar επισκέφτηκε την Αθήνα για συζητήσεις.
Ωστόσο, τον Ιούνιο του 2025, η Βουλή των Αντιπροσώπων, που ελέγχεται από τον Haftar, αποφάσισε να συστήσει τεχνική επιτροπή για μελέτη και πιθανή έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Την περασμένη Κυριακή (6 Ιουλίου) ο υπ. Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, συνάντησε τον Haftar στη Βεγγάζη της Λιβύης, όπου συζήτησαν το τουρκολιβυκό και το μεταναστευτικό με αφορμή τις αυξημένες ροές στην Κρήτη.
Την Τρίτη 15 Ιουλίου, ο Γ. Γεραπετρίτης θα πραγματοποιήσει επίσκεψη στην Τρίπολη, όπου θα έχει συναντήσεις με αξιωματούχους.
Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εντείνει περισσότερο τις σχέσεις με τη Βεγγάζη.
Στις 8 Ιουλίου, η κυβέρνηση της Βεγγάζης αρνήθηκε την είσοδο σε 3 υπουργούς (Ελλάδας, Μάλτας, Ιταλίας) και τον Ευρωπαίο Επίτροπο για τη Μετανάστευση, καθώς “παραβίασαν τις συνθήκες εισόδου στη χώρα”.
Προηγήθηκε συνάντησή τους με την κυβέρνηση της Τρίπολης, γεγονός που οδήγησε τη Βεγγάζη να τους κηρύξει “ανεπιθύμητα πρόσωπα”, καθώς θεώρησε ότι έχει διαφορετική μεταχείριση από τις Βρυξέλλες.
Σκοπός της επίσκεψής τους ήταν να ζητήσουν περιορισμό των αυξανόμενων μεταναστευτικών ροών (πιθανώς με οικονομικά ανταλλάγματα) προς την ΕΕ.
Σχεδόν 2.000 άνθρωποι έφτασαν στην Κρήτη (έχει μόλις 3 πρόχειρες δομές) τα τελευταία δύο 24ωρα, ενώ από την αρχή του χρόνου, έχουν καταφθάσει 9.000 άτομα, με την αύξηση των μεταναστευτικών ροών να ξεπερνά το 350%.
Πλέον, η ελληνική κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί το μεταναστευτικό, πιθανώς χωρίς τη συνεργασία της Λιβύης, γεγονός που αναμένεται να φέρει σκληρά μέτρα κατά των ίδιων των μεταναστών.
