Πώς φτάσαμε από τη Γιουγκοσλαβία στη Γιουγκονοσταλγία;

Το 1945, 6 ομόσπονδες* δημοκρατίες, η Σερβία, η Κροατία, η Σλοβενία, η Βοσνία, το Μαυροβούνιο και η (νυν) Βόρεια Μακεδονία, καθώς και 2 αυτόνομες περιοχές, το Κόσοβο και η Βοϊβοντίνα, συγκρότησαν τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας.

Αρχηγός ήταν ο Στρατάρχης Tito, ο οποίος είχε ως στόχο να ενώσει τις διαφορετικές εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες (χριστιανοί ορθόδοξοι, καθολικοί, μουσουλμάνοι) της περιοχής, υπό το σύνθημα “ενότητα και αδελφοσύνη”.

Η Γιουγκοσλαβία του Tito διαλύθηκε στις 28 Απριλίου 1992.

*Κρατίδια που συγκροτούν ένα ενιαίο κράτος υπό μια κεντρική (ομόσπονδη) διακυβέρνηση. 

Μετά τον θάνατο του Tito το 1980, βγήκαν στην επιφάνεια οι εθνικισμοί και η επιθυμία των χωρών να έχουν μεγαλύτερη αυτονομία εντός της Γιουγκοσλαβίας.

Το 1991 ξεκίνησαν οι αποσχίσεις, κατά σειρά: Σλοβενία, Κροατία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία Ερζεγοβίνη, ενώ όσο οι αποσχίσεις συνέβαιναν, ο σερβοκρατούμενος γιουγκοσλαβικός στρατός είχε κάνει επιθέσεις σε Σλοβενία και Κροατία από το 1990-1991, και έπειτα στη Βοσνία το 1992, με πολλούς νεκρούς και διωγμούς πληθυσμών.

Ο γιουγκοσλαβικός στρατός είχε καταλάβει περιοχές σε Κροατία και Βοσνία, με το μέτωπο να μετατοπίζεται στη δεύτερη κυρίως, ενώ τελικά επενέβη το ΝΑΤΟ το 1995, βομβαρδίζοντας σερβοβοσνιακούς στόχους.

Ο στρατός αποδυναμώθηκε μετά τους βομβαρδισμούς, και έτσι Κροάτες και Βόσνιοι μουσουλμάνοι αντεπιτέθηκαν σε σερβοκρατούμενες περιοχές, σκοτώνοντας και διώχνοντας από εκεί σερβικούς πληθυσμούς.

Παρά το γεγονός ότι τον Αύγουστο του 1995 οι χώρες που είχαν αποσχιστεί νωρίτερα, είχαν ολοκληρώσει την ανεξαρτητοποίησή τους, υπήρχε ένα ακόμα ενεργό μέτωπο που αποδείχτηκε εξίσου αιματηρό: το Κόσοβο (ή Κοσσυφοπέδιο).

Το Κόσοβο, πριν την αυτονομία του, αποτελούσε επαρχία της Σερβίας και οι Σέρβοι θεωρούν την περιοχή του ως την καρδιά της κρατικής τους υπόστασης και θρησκείας, ωστόσο στην πλειοψηφία του κατοικείται από (εθνοτικά*) Αλβανούς, που την περίοδο εκείνη ήθελαν πλήρη ανεξαρτησία.

*Η ομάδα ανθρώπων, τα μέλη της οποίας έχουν κοινή καταγωγή και εμπειρίες όπως η γλώσσα, η θρησκεία και τα φυσικά χαρακτηριστικά.

Η πλειοψηφία των Αλβανών του Κοσόβου κατηγορούσε τη Σερβία για κατοχή και καταπίεση και το 1998 εξεγέρθηκαν.

Αυτό έφερε τη βίαιη αντίδραση του Βελιγραδίου κατά του Κοσόβου, και το ΝΑΤΟ επενέβη ξανά το 1999, βομβαρδίζοντας το Βελιγράδι και αναγκάζοντας τους Σέρβους να αποχωρήσουν και να παραχωρήσουν τον έλεγχο της χώρας στις “διεθνείς ειρηνευτικές δυνάμεις”.

Τελικά, το Κόσοβο ανεξαρτητοποιήθηκε το 2008, με τη Σερβία να αρνείται να το αναγνωρίσει μέχρι σήμερα και να το θεωρεί μέρος της.

Εντωμεταξύ, το Μαυροβούνιο διαχώρισε τη θέση του από τη διαμάχη στο Κόσοβο το 1999 και έναν χρόνο αργότερα, στο μυαλό της ηγεσίας του ήταν η ανεξαρτησία.

Το 2002, η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε και επίσημα και στη θέση της ήρθε το κράτος με την ονομασία Σερβία-Μαυροβούνιο.

Το 2006, όμως, το Μαυροβούνιο έκανε δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία του και οι κάτοικοι του ψήφισαν υπέρ της, συγκροτώντας αυτόνομο κράτος.

Σε γκάλοπ του 2017, μεγάλο ποσοστό θεωρεί τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας κακή για τη χώρα του: στη Σερβία το 81%, στη Βοσνία το 77%, στη Σλοβενία το 45%.

Άτομα όλων των ηλικιών επισκέπτονται το μουσείο της Γιουγκοσλαβίας στο Βελιγράδι και τον τάφο του Tito, ακόμα και αν δεν είχαν ζήσει ούτε τη διάλυσή της.

Σε φυσικά καταστήματα και στο internet πωλούνται προϊόντα που παραπέμπουν σε αυτή, ενώ στα social media υπάρχουν nostalgic σελίδες που δείχνουν από την αρχιτεκτονική εκείνης της περιόδου και έπιπλα μέχρι memes.

Από τα cult στοιχεία της Γιουγκοσλαβίας, είναι το αυτοκίνητο Yugo της Zastava που σχολιάστηκε έντονα για την εμφάνισή και την απλότητά του.

Είχε πολύ μικρό μέγεθος και δεν φημιζόταν για την ασφάλεια του, ούτε για τις επιδόσεις του, έχοντας μικρό κινητήρα, ωστόσο κατέγραψε πολλές πωλήσεις ακόμα και στις ΗΠΑ.

Παρά τα σχόλια για την εμφάνισή του και την “απλή” μηχανή του, η χαμηλή του τιμή το καθιστούσε αρκετά προσιτό συγκριτικά με άλλα αμάξια αντίστοιχου μεγέθους.

Η Γιουγκοσλαβία διέπρεπε στον αθλητισμό, όπως με τον σύλλογο Γιουγκοπλάστικα, που είναι ο μόνος με 3 σερί ευρωπαϊκούς τίτλους στο μπάσκετ (1989-90-91).

Η εθνική ομάδα μπάσκετ της χώρας διέπρεπε επίσης με πολλούς τίτλους, ολυμπιακά μετάλλια και με παίκτες που μνημονεύονται μέχρι σήμερα για το ταλέντο τους.

Ο αθλητισμός τελικά έγινε ένα ακόμα πεδίο αντιπαράθεσης, αφού τα επεισόδια, το 1990, μεταξύ παικτών και οπαδών της κροατικής ομάδας Ντιναμό Ζάγκρεμπ και της σέρβικης του Ερυθρού Αστέρα ήταν ένα από τα επεισόδια που οδήγησαν στην έναρξη του πολέμου.

1. Al-Jazeera [1], [2], [3]
2. BBC [1], [2]
3. Britannica [1], [2]
4. The Guardian
5. The New York Times