Πώς επηρεάζει η κλιματική αλλαγή την αφρικανική σκόνη;

Πρόκειται για πολύ λεπτά σωματίδια άμμου, χώματος και ορυκτών που σηκώνονται κυρίως από τη Σαχάρα* και άλλες ξηρές περιοχές της Αφρικής, λόγω δυνατών ανέμων.

Μόλις η σκόνη σηκωθεί από το έδαφος, τα νέφη σκόνης μπορούν να φτάσουν σε πολύ μεγάλο ύψος και να διανύσουν χιλιάδες χιλιόμετρα.

*50%+ της αφρικανικής σκόνης προέρχεται από τη Σαχάρα

Η σκόνη μπορεί να ταξιδέψει μέχρι τη Βόρεια Θάλασσα, τη Σκανδιναβική Χερσόνησο, ακόμα και τον Αμαζόνιο.

Παρόλα αυτά, συχνότερα επηρεάζονται η Ισπανία, όπου το φαινόμενο ονομάζεται “Καλιμά”, άλλες χώρες της Μεσογείου (π.χ. Ελλάδα, Κύπρος, Γαλλία), αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Από τις αρχές του 2026 μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί συνολικά 6+ επεισόδια αφρικανικής σκόνης μέσης και υψηλής έντασης, λέει η “Κ”.

Ο αριθμός είναι αυξημένος σε σχέση με το α’ εξάμηνο του 2025, κατά το οποίο καταγράφηκαν 2 επεισόδια.

Το φαινόμενο, όμως, είναι παλιό: κάποια από τα εντονότερα περιστατικά έχουν καταγραφεί το 1902, το 1931 και το 1951.

Η σχέση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και τη σκόνη είναι περίπλοκη.

Η υπερθέρμανση του πλανήτη συμβάλλει στην άνοδο της θερμοκρασίας, ξεραίνοντας τα εδάφη και επιταχύνοντας την ερημοποίηση του πλανήτη.

Εάν ο πλανήτης συνεχίσει να υπερθερμαίνεται με γρήγορους ρυθμούς, τότε η ποσότητα σκόνης από τη Σαχάρα που ανεβαίνει στην ατμόσφαιρα μπορεί να αυξηθεί κατά 40%-60% μέχρι το τέλος του αιώνα, σύμφωνα με μελέτες.

Ωστόσο, η ένταση και η συχνότητα των φαινομένων θα εξαρτηθεί και από τα μοτίβα των ανέμων.

Ορισμένες αμμοθύελλες στη Σαχάρα έχουν γίνει πιο σπάνιες και λιγότερο έντονες τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Αυτό συνδέεται με:

• την αύξηση της βλάστησης στην περιοχή του Σαχέλ, στα νότια της Σαχάρας
• τη γενικότερη εξασθένηση των επιφανειακών ανέμων λόγω της κλιματικής αλλαγής
• τις μεταβολές σε ορισμένα μεγάλης κλίμακας κλιματικά μοτίβα

Οι επιστήμονες στο Εθνικό Αστεροσκοπείο είναι επιφυλακτικοί ως προς την άμεση σύνδεση του φαινομένου με την κλιματική αλλαγή.

Για να συνδεθεί ένα φαινόμενο με την κλιματική αλλαγή χρειάζονται περίπου τρεις δεκαετίες παρατήρησης και συλλογής δεδομένων.

Η σκόνη από τη Σαχάρα επιβαρύνει σημαντικά την ποιότητα του αέρα, αυξάνοντας τα επίπεδα αόρατων αιωρούμενων σωματιδίων σε επικίνδυνα επίπεδα.

Τα σωματίδια, γνωστά ως PM10, μπορούν να μπουν στους πνεύμονες, προκαλώντας κρίσεις άσθματος και καρδιαγγειακά προβλήματα.

Στην Ισπανία και την Ιταλία, κάποιες μελέτες εκτιμούν ότι η αφρικανική σκόνη ενδέχεται να συνδέεται με έως και το 44% των θανάτων που σχετίζονται με ρύπανση από PM10.

Επειδή το φαινόμενο είναι διασυνοριακό, η αντιμετώπιση απαιτεί παρεμβάσεις τόσο στις περιοχές όπου δημιουργείται όσο και στις περιοχές που επηρεάζονται.

Στη Σαχάρα και στις παρυφές της, είναι σημαντικό να προστατευτούν τα εδάφη που είναι ανέπαφα από ανθρώπινη δραστηριότητα.

Η υπερβόσκηση, η κατασκευή φραγμάτων σε ποτάμια και η εγκατάλειψη της γης στην περιοχή, αυξάνουν τις εκπομπές σκόνης.

Στην Ευρώπη, τα κράτη πρέπει να επενδύσουν στην προετοιμασία.

Τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης παρέχουν πλέον προβλέψεις έως και 15 ημέρες νωρίτερα, επιτρέποντας στις Αρχές να εκδίδουν ειδοποιήσεις, ώστε τα ευάλωτα άτομα (με αναπνευστικά και καρδιολογικά προβλήματα, 65+ κ.ά. ) να παραμένουν σε εσωτερικούς χώρους.

Άλλα μέτρα που μπορούν να βελτιώσουν την κατάσταση είναι η εγκατάσταση καλύτερων συστημάτων αερισμού των κτιρίων και η δημιουργία περισσότερων αστικών χώρων πρασίνου.

Όχι.

Η σκόνη από τη Σαχάρα, που ταξιδεύει ως τον Αμαζόνιο, είναι πλούσια σε φώσφορο και άλλα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία λειτουργούν σαν “φυσικό λίπασμα”.

Ακόμα, λόγω της περιεκτικότητάς της σε σίδηρο, όταν τα σύννεφα αφρικανικής σκόνης περνάνε πάνω από τον Ατλαντικό, βοηθούν στην ανάπτυξη των φυτοπλαγκτόν, τα οποία στηρίζουν τα θαλάσσια οικοσυστήματα.