Μελτέμι: 80 χρόνια ζωής στην κοινότητα χωρίς φράχτες

Σε ένα παραθαλάσσιο οικόπεδο γεμάτο πεύκα, λίγο έξω από τη Ραφήνα, μια κατασκήνωση που δημιουργήθηκε πριν από 80 χρόνια για τους υπαλλήλους των εταιρειών πετρελαίου εξελίχθηκε σταδιακά σε έναν ιδιότυπο οικισμό.

Δεν είναι ακριβώς χωριό, ούτε κάμπινγκ με τη συμβατική έννοια, αλλά μια κοινότητα κατασκηνωτών στην οποία ο σεβασμός και η προστασία της φύσης έχουν αναπτυχθεί παράλληλα με τον συλλογικό τρόπο ζωής.

Η ιστορία του Μελτεμιού ξεκινά το 1946, όταν οι πρώτοι υπάλληλοι, μέλη του Συλλόγου Υπαλλήλων Εταιρειών Πετρελαίου, έφτασαν στην περιοχή και κατασκήνωσαν πρώτα σε σκηνές και στη συνέχεια σε λυόμενους οικίσκους.

Καταλαμβάνει μια έκταση περίπου 158 στρεμμάτων, στην οποία βρίσκονται διάσπαρτοι 232 οικίσκοι, εμβαδού έως και 72 τ.μ. ο καθένας. Τον χώρο μοιράζονται πάνω από 250 οικογένειες υπαλλήλων και συνταξιούχων των εταιρειών πετρελαίου. Περίπου 50 από αυτές μένουν μόνιμα εκεί όλο τον χρόνο, ενώ κατά τους καλοκαιρινούς μήνες ο πληθυσμός ξεπερνά τα 1.000 άτομα.

Εκτός από τις κατοικίες, υπάρχει, μεταξύ άλλων, μία βιβλιοθήκη, ένας κοινόχρηστος χώρος αναψυχής, ένα παντοπωλείο, μία εκκλησία και μία αίθουσα πινγκ-πονγκ. Υπάρχουν επίσης γυμναστήρια, αλλά και γήπεδα ποδοσφαίρου, μπάσκετ, τένις και βόλεϊ. Τα γήπεδα βρίσκονται σε έκταση ιδιοκτησίας του συνεταιρισμού, δίπλα στην έκταση που μισθώνεται από τον Δήμο Ραφήνας-Πικερμίου.

Όλες οι κατασκευές έχουν γίνει με υλικά ως επί το πλείστον φιλικά προς το περιβάλλον και μπορούν να αποσυναρμολογηθούν εύκολα, αφήνοντας ελάχιστο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

“Το Μελτέμι έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά. Το πρώτο είναι ότι οι άνθρωποι έχουν μάθει να ζουν με τη φύση και υπάρχει μια αρμονική συμβίωση των δύο. Το δεύτερο είναι πιο κοινωνικό. Το περιβάλλον στο οποίο συνυπάρχουμε είναι πολύ ιδιαίτερο, διέπεται από ευρείες δημοκρατικές διαδικασίες. Εδώ κυριαρχούν ο αλληλοσεβασμός, η αλληλοϋποστήριξη, η αλληλεγγύη, ο εθελοντισμός και όλα αυτά σε αρκετά έντονο βαθμό”, εξηγεί στο fyi.news ο Νίκος Χατζηαργυρίου, πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του μη κερδοσκοπικού Συνεταιρισμού Υπαλλήλων Εταιρειών Πετρελαίου “Το Μελτέμι” ΣΠΕ.

“Όλα αυτά έχουν τις ρίζες τους στις σχέσεις συναδελφικότητας και συντροφικότητας των πρώτων εργαζομένων, οι οποίες μεταλαμπαδεύτηκαν στις επόμενες γενιές. Όλοι εδώ γνωριζόμαστε από μικρά παιδιά”, συμπληρώνει.

Εξάλλου, οι πρώτοι κατασκηνωτές οργάνωσαν τον χώρο με τρόπο που να διατηρείται ο ενιαίος χαρακτήρας του τοπίου και να ενισχύεται ο κατασκηνωτικός τρόπος ζωής.

Αντί για φράχτες, τα όρια του χώρου γύρω από κάθε οικίσκο καθορίζονταν από δέντρα και θάμνους. Κάθε μέλος φρόντιζε τον δικό του περιβάλλοντα χώρο, αφήνοντας το ενδιάμεσο φυσικό περιβάλλον ανέπαφο. Με αυτόν τον τρόπο καλλιεργήθηκε ένα πνεύμα κοινής ζωής, περιορισμένης επέμβασης και αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπων και φύσης.

“Σκοπός του συνεταιρισμού είναι η διατήρηση του περιβάλλοντος και η αρμονική διαβίωση των μελών και των οικογενειών μεταξύ τους. Όλα αυτά ορίζονται ρητά στο καταστατικό μας, το οποίο έχουμε υπογράψει όλοι και τηρούμε κατά γράμμα”, τονίζει ο Ανδρέας Παπαδόπουλος, ταμίας του Δ.Σ.

Το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ατομικές ιδιοκτησίες οδηγεί στην ενδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής, της ισότητας και της συλλογικότητας.

“Τα πάντα εδώ ανήκουν στην κοινότητα, οπότε η διαχείρισή τους γίνεται με γνώμονα το κοινό όφελος και όχι το προσωπικό κέρδος”, υπογραμμίζει η Λίλη Αυλωνίτου, κάτοικος του Μελτεμιού και πρώην μέλος του Δ.Σ.

“Μένουμε ο ένας δίπλα στον άλλον, χωρίς φράχτες, μέσα στη φύση. Ο καθένας έχει μια φυσικά διαμορφωμένη αυλή, στην οποία όμως μπορεί να έρθει και να καθίσει όποιος άλλος θέλει. Και αυτό συμβάλλει σημαντικά στη διαμόρφωση των μεταξύ μας σχέσεων”, τονίζει.

Βάσει του καταστατικού, ο σεβασμός και η προστασία της άγριας πανίδας, του φυσικού περιβάλλοντος και των παλαιοντολογικών χώρων και ευρημάτων αποτελούν προτεραιότητα για το Μελτέμι.

Σύμφωνα με δασοτεχνική έκθεση του 2020, η παρουσία και η δράση του “Συνεταιρισμού” στη συγκεκριμένη περιοχή, “συνέβαλλε καθοριστικά στην αύξηση της πυκνότητας και διάπλασης του δάσους, συνέβαλλε στην αύξηση της συγκόμωσης του δάσους, και συνεπώς στην αύξηση του δασικού ισοζυγίου”.

“Πρωτοήρθα στο Μελτέμι το 1956”, θυμάται ο Πλάτωνας Ανδριτσάκης, μουσικοσυνθέτης, συγγραφέας και μόνιμος κάτοικος του οικισμού. “Από τότε σχεδόν τίποτα δεν έχει αλλάξει”.

” Όπως τότε τρέχαμε ελεύθεροι στον χώρο, έτσι και σήμερα τα παιδιά και τα εγγόνια μας τρέχουν και μαθαίνουν ελεύθερα μέσα στον ίδιο χώρο. Η μόνη διαφορά είναι ότι το δάσος πλέον είναι πολύ πιο πυκνό σε σχέση με 70 χρόνια πριν”, σημειώνει.

Οι κάτοικοι του Μελτεμιού έχουν συμμετάσχει σε πρωτοποριακά προγράμματα εγκατάστασης και χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με μικρές ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά πάνελ και σε προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Εκτός αυτών, πραγματοποιούνται τακτικά καθαρισμοί του δάσους και της παρακείμενης παραλίας “Τα Φύκια”.

Παράλληλα, κάθε κοπή δέντρου ή θάμνου, ακόμα και κλαδιού, απαγορεύεται χωρίς έγκριση του Συνεταιρισμού σε συνεννόηση με το Δασαρχείο και τον Δήμο.

Μέσα στο πλούσιο πευκόδασος συναντά κανείς αγριοκυπάρισσα, αγριελιές, σχίνους, αλμυρίκια, ρείκια, ελιές και πικροδάφνες, ενώ η δασική κάλυψη υπολογίζεται σε περίπου 90% της συνολικής έκτασης των 158 στρεμμάτων.

“Η μικρή μας παραλία είναι σκεπασμένη από φύλλα Ποσειδωνίας, τα οποία βγαίνουν από βάθος μόλις 100 μέτρων από την ακτογραμμή. Σχεδόν το σύνολο της ακτογραμμής είναι βραχώδες, με σημαντικά όστρακα και καρκινοειδή μεγάλων διαστάσεων. Ως εκ τούτου, το τμήμα Στρωματογραφίας και Παλαιοντολογίας της Γεωλογικής έδρας του Πανεπιστημίου Αθηνών μας επισκέπτεται τακτικά”, προσθέτει η Λίλη Αυλωνίτου.

“Το δάσος, όμως, δεν είναι μόνο τα δέντρα του, είναι και τα ζώα που κατοικούν σ’ αυτό”, διευκρινίζει ο Πλάτωνας Ανδριτσάκης.

“Θυμάμαι πόσο συγκινήθηκα την πρώτη φορά που είδα αλεπού στην κατασκήνωση. Είχα χαρεί πάρα πολύ, γιατί άλλο είναι να βλέπεις μια αλεπού σε ένα βιβλίο και άλλο να τη βλέπεις από κοντά. Και συγκινήθηκα ξανά όταν, ύστερα από 65-70 χρόνια, ο εγγονός μου, που μένει εδώ, ήρθε και μου είπε ‘Παππού, είδα αλεπού’. Είδε, ας το πούμε έτσι, τα τρισέγγονα της αλεπούς που είχα δει εγώ. Υπάρχει μεγαλύτερη απόδειξη για το πώς δέντρα, άνθρωποι και ζώα συμβιώνουν παράλληλα;”, αναρωτιέται με νόημα.

Το 2023 κυκλοφόρησε ένα βίντεο που αναπαράχθηκε άκριτα από πολλά ΜΜΕ και το οποίο παρουσίαζε το Μελτέμι ως την “απόλυτη παγίδα θανάτου”, λόγω του πυκνού πευκοδάσους που “σκεπάζει” τον οικισμό.

“Το Μελτέμι διαθέτει ένα υποδειγματικό σύστημα πυρόσβεσης με μόνιμο πυροσβεστικό δίκτυο που περιλαμβάνει 41 πυροσβεστικές φωλιές και κρουνούς ανά 50 μέτρα, που καλύπτουν όλη την έκταση” αναφέρει ο Νίκος Χατζηαργυρίου.

“Υπάρχει επίσης μία δεξαμενή νερού χωρητικότητας 200 κυβικών μέτρων και υπερυψωμένο πυροφυλάκιο, το οποίο λειτουργεί το καλοκαίρι επί 24ώρου βάσεως, ενώ βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με το κεντρικό πυροφυλάκιο της Ραφήνας”, συμπληρώνει.

“Έχουμε μάθει να λειτουργούμε υπό τον φόβο της φωτιάς”, προσθέτει ο Ανδρέας Παπαδόπουλος. “Κάθε χρόνο τα παιδιά εκπαιδεύονται στην κατάσβεση φωτιάς με τη συμβολή της Πυροσβεστικής. Έχουν οργανωθεί ομάδες ασφάλειας, που ξέρουν ποιοι χρειάζονται άμεση βοήθεια, όπως για παράδειγμα άνθρωποι με κινητικά προβλήματα”, συμπληρώνει.

Στον οικισμό υπάρχουν επίσης οργανωμένες περιφερειακές πύλες εξόδου και ένα πυροσβεστικό όχημα ειδικά διαμορφωμένο για την ιδιαιτερότητα του χώρου.

“Το πυροσβεστικό μας όχημα έχει βοηθήσει πολλές φορές στην κατάσβεση πυρκαγιών και εκτός του χώρου”, διευκρινίζει.

“Μάλιστα, κατά τη φονική πυρκαγιά που κατέληξε στο Μάτι τον Ιούλιο του 2018, πέρα από τις επίσημες δομές μας (πυροσβεστικά μέσα, εκπαιδευμένους εθελοντές κ.λπ.) που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, βοηθήσαμε ακόμα και σε ατομικό επίπεδο με τη συλλογή ρούχων, τροφών και φαρμάκων, ακόμα και με τη φιλοξενία ατόμων που βρέθηκαν χωρίς στέγη”, επισημαίνει η Λίλη Αυλωνίτου.

“Το Μελτέμι όμως ήταν και παραμένει ένα ζωντανό κύτταρο του Δήμου με σημαντική συνεισφορά σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, του πολιτισμού και του αθλητισμού”, αναφέρει ο Πλάτωνας Ανδριτσάκης.

Οι κάτοικοι του Μελτεμιού συμμετέχουν στην κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική ζωή της περιοχής, στηρίζοντας δράσεις, έργα υποδομής και κοινωφελείς πρωτοβουλίες.

“Πολλοί από εμάς είμαστε δημότες Ραφήνας, ενώ κάποιοι έχουν συμμετάσχει και σε ψηφοδέλτια δημοτικών εκλογών. Η συνεισφορά μας στην αγορά της Ραφήνας είναι γνωστή και κοινά αποδεκτή”, προσθέτει.

Υποδομές που δημιουργήθηκαν με τη συμβολή του Συνεταιρισμού είναι διαθέσιμες και στους κατοίκους της περιοχής, ενώ οι εθελοντές του Μελτεμιού συνεργάζονται με τις τοπικές αρχές σε θέματα πυροπροστασίας και αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών.

Έτσι, η κοινότητα συνδέει τη συλλογική της λειτουργία με μια σταθερή παρουσία και προσφορά στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο της Ραφήνας.

“Η Ραφήνα είναι η πόλη μας και το Μελτέμι η γειτονιά μας”, καταλήγει.

Το τελευταίο διάστημα, οι κάτοικοι του οικισμού ζουν με την αγωνία για την ανανέωση -ή μη- της 12ετούς σύμβασης μίσθωσης με τον Δήμο Ραφήνας, η οποία λήγει τον Απρίλιο του 2027.

Στα μέσα Ιουλίου έγινε γνωστό ότι ιδιωτική εταιρεία εκδήλωσε ενδιαφέρον για τη μελλοντική αξιοποίηση του Μελτεμιού, γεγονός που όπως λέει ο Νίκος Χατζηαργυρίου “μας εξέπληξε, χωρίς όμως να μας ανησυχήσει ιδιαίτερα”.

“Αυτή τη στιγμή η συζήτηση με τον Δήμο Ραφήνας εξελίσσεται κανονικά. Υπάρχουν διαπραγματεύσεις για το ύψος του μισθώματος, κάτι απολύτως φυσιολογικό σε μια τέτοια διαδικασία”, συνεχίζει.

“Ευτυχώς, οι ιδιαιτερότητες του χώρου περιορίζουν τη δυνατότητα εκτεταμένων παρεμβάσεων ή νέων κατασκευών, γεγονός που θέτει σαφή όρια στην περαιτέρω εμπορική αξιοποίηση του χώρου”, συμπληρώνει.

“Υπάρχουν εύλογες επιφυλάξεις για το κατά πόσο μια επένδυση με βασικό κριτήριο το κέρδος μπορεί να συμβαδίσει με τη διατήρηση της σημερινής φυσιογνωμίας του Μελτεμιού, χωρίς να επιφέρει σημαντικές αλλοιώσεις στο φυσικό περιβάλλον και, κατ’ επέκταση, στην τοπική κοινωνία”, καταλήγει.

“Η δημοτική έκταση στο Αυλάκι, την οποία χρησιμοποιεί ο Συνεταιρισμός ‘Το Μελτέμι’, αποτελεί για τη Ραφήνα έναν τόπο με ιδιαίτερη ιστορική, κοινωνική και περιβαλλοντική αξία”, λέει στο fyi.news η δήμαρχος Ραφήνας-Πικερμίου, Δήμητρα Τσεβά.

“Δεν πρόκειται απλώς για ένα κομμάτι γης, αλλά για έναν χώρο άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία, την ταυτότητα και τους ανθρώπους της περιοχής μας. Αναγνωρίζουμε τη διαχρονική συμβολή του Συνεταιρισμού ‘Το Μελτέμι’ στη φροντίδα, την προστασία και τη διατήρηση του ιδιαίτερου χαρακτήρα αυτής της έκτασης. Πρόκειται για μια προσφορά που αξίζει σεβασμό και αναγνώριση”, συνεχίζει.

“Ως Δημοτική Αρχή, επιδίωξή μας είναι να διασφαλίσουμε τις προϋποθέσεις ώστε η δημοτική αυτή έκταση να συνεχίσει να αξιοποιείται με τον τρόπο που έχει καθιερωθεί όλα αυτά τα χρόνια, μέσα σε ένα απολύτως νόμιμο, σαφές και θεσμικά κατοχυρωμένο πλαίσιο. Με υπευθυνότητα, διάλογο και σεβασμό στη νομοθεσία, εργαζόμαστε για λύσεις που θα προστατεύουν τη δημοτική περιουσία, θα αναγνωρίζουν την ιστορική συνέχεια του χώρου και θα διασφαλίζουν τη διατήρηση του ιδιαίτερου χαρακτήρα του, με σεβασμό σε όσα έχουν δημιουργηθεί και διαφυλαχθεί όλα αυτά τα χρόνια”, καταλήγει.