Το fyi.news, σε συνεργασία με τη DG ECHO, διοργάνωσε στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς το EU Solidarity Talks: Kapuściński series, με θέμα “European solidarity in action. How to strengthen Greece’s wildfire preparedness?”. Με απλά λόγια, μια συζήτηση για το πώς η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη λειτουργεί στην πράξη, ειδικά όταν μιλάμε για κάτι που η Ελλάδα ξέρει πολύ καλά. Τις δασικές πυρκαγιές.
Γιατί πια οι πυρκαγιές συνδέονται με κάτι πολύ μεγαλύτερο από “ένα δύσκολο καλοκαίρι”, καθώς αποτελούν κομμάτι της κλιματικής κρίσης. Είναι πιο γρήγορες, πιο έντονες, πιο απρόβλεπτες. Και συχνά τόσο μεγάλες που καμία χώρα δεν μπορεί να τις αντιμετωπίσει μόνη της. Αυτό ήταν και το βασικό μήνυμα της συζήτησης: η πολιτική προστασία δεν είναι πια μόνο εθνική υπόθεση, αλλά ευρωπαϊκή.
Ο Σπύρος Αφεντουλίδης, επικεφαλής της ομάδας ανάλυσης στο Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εξήγησε πώς ο ευρωπαϊκός μηχανισμός πολιτικής προστασίας ξεκίνησε πριν από περίπου 20 χρόνια ως ένα εργαλείο συντονισμού μεταξύ κρατών. Δηλαδή: μια χώρα ζητά βοήθεια, οι υπόλοιπες βλέπουν τι μπορούν να στείλουν.
Μόνο που πλέον δεν μιλάμε απλώς για συντονισμό, αλλά για έναν μηχανισμό που χρηματοδοτεί επιχειρήσεις, στηρίζει συστήματα πρόληψης και έγκαιρης προειδοποίησης, και έχει διαθέσιμες ομάδες και μέσα που μπορούν να κινητοποιηθούν όταν υπάρχει ανάγκη.
Για τη φετινή αντιπυρική περίοδο, αυτό σημαίνει ότι 770 πυροσβέστες από 14 χώρες θα βρίσκονται προεγκατεστημένοι σε διαφορετικά σημεία της Ευρώπης
Για τη φετινή αντιπυρική περίοδο, αυτό σημαίνει ότι 770 πυροσβέστες από 14 χώρες θα βρίσκονται προεγκατεστημένοι σε διαφορετικά σημεία της Ευρώπης, ώστε να μπορούν να βοηθήσουν άμεσα, χωρίς να χαθεί πολύτιμος χρόνος. Παράλληλα, υπάρχουν 23 ευρωπαϊκά εναέρια μέσα (18 αεροπλάνα και 5 ελικόπτερα) και 31 προδεσμευμένες ομάδες που μπορούν να κινητοποιηθούν αν μια χώρα χρειαστεί βοήθεια.Και εδώ ο χρόνος είναι η λέξη-κλειδί.
Η Ζησούλα Ντάσιου, αξιωματικός του Πυροσβεστικού Σώματος, εξήγησε ότι οι ακραίες δασικές πυρκαγιές δεν συμπεριφέρονται όπως παλιά. Δημιουργούν το δικό τους μικροκλίμα, αλλάζουν την ταχύτητα του ανέμου, μειώνουν την υγρασία και μπορούν να κινηθούν προς κατευθύνσεις που δεν προβλέπονται εύκολα.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι οι πυροσβέστες δεν έχουν πια ώρες για να σχεδιάσουν. Μερικές φορές έχουν μόνο λίγα λεπτά.
Η Ελλάδα, ειδικά μετά τις μεγάλες καταστροφές των τελευταίων ετών, έχει αλλάξει τρόπο σκέψης δίνοντας έμφαση στην άμεση προσβολή της φωτιάς.
Γι’ αυτό και η Ελλάδα, ειδικά μετά τις μεγάλες καταστροφές των τελευταίων ετών, από το Μάτι και την Εύβοια μέχρι τη Ρόδο και την Αλεξανδρούπολη, έχει αλλάξει τρόπο σκέψης. Η έμφαση πλέον πέφτει στην άμεση προσβολή της φωτιάς. Με το που υπάρχει πληροφορία για καπνό, δηλαδή, στέλνονται άμεσα οχήματα, προσωπικό και εναέρια μέσα.
Η χώρα έχει επίσης ενισχύσει τα εργαλεία της. Περισσότερα εναέρια μέσα, ειδικές μονάδες δασικών επιχειρήσεων, drones για γρήγορη ανίχνευση, αλλά και συνεργασία με επιστήμονες για να κατανοηθεί καλύτερα τι συμβαίνει μέσα σε μια πυρκαγιά.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα ήταν η χρήση μετεωρολογικών μπαλονιών μέσα στις φωτιές.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα ήταν η χρήση μετεωρολογικών μπαλονιών μέσα στις φωτιές. Γιατί άλλο είναι να ξέρεις τον καιρό γύρω από μια πυρκαγιά και άλλο να καταλαβαίνεις τι συμβαίνει μέσα στην ίδια τη φωτιά.
Το μεγάλο συμπέρασμα είναι ότι η καταστολή από μόνη της δεν φτάνει, αλλά απαιτείται πρόληψη μέσα από τη διαχείριση των δασών.
Όμως το μεγάλο συμπέρασμα ήταν ότι η καταστολή από μόνη της δεν φτάνει. Η Κωνσταντίνα Κοταρίδη, διευθύντρια του μεταπτυχιακού προγράμματος στη Βιοοικονομία, Κυκλική Οικονομία και Βιώσιμη Ανάπτυξη, έβαλε στη συζήτηση ένα άλλο κρίσιμο κομμάτι: την πρόληψη μέσα από τη διαχείριση των δασών.
Όπως εξήγησε, τα δάση γεμίζουν με υπολειμματική βιομάζα —κλαδιά, φύλλα, κουκουνάρια, φυσικά υλικά— που λειτουργεί σαν φυτίλι. Αν δεν τη διαχειριστούμε, μπορεί να τροφοδοτήσει μεγάλες πυρκαγιές.
Αλλά αυτή η βιομάζα δεν χρειάζεται να είναι απλώς “σκουπίδι”. Μπορεί να γίνει βιοαέριο, ενέργεια, βιοϋλικά ή εδαφοβελτιωτικό. Δηλαδή, κάτι που προστατεύει το δάσος, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και οικονομική αξία για τις τοπικές κοινωνίες.
Και κάπου εδώ η συζήτηση πάει πέρα από την πυρόσβεση. Πάει στο πώς χτίζεις ανθεκτικότητα. Γιατί μια κοινωνία δεν είναι ανθεκτική μόνο όταν έχει πολλά μέσα. Είναι ανθεκτική όταν συνεργάζεται. Όταν οι υπηρεσίες, οι επιστήμονες, τα πανεπιστήμια, οι τοπικές κοινότητες και οι πολίτες ξέρουν τι πρέπει να κάνουν πριν φτάσει η κρίση.
Μια μεγάλη πυρκαγιά πλήττει και την εικόνα ενός προορισμού, τις υποδομές, την ασφάλεια των κατοίκων και των επισκεπτών, αλλά και την τοπική οικονομία.
Στη συζήτηση μπήκε και ο τουρισμός. Ο καθηγητής Πέτρος Μαραβελάκης, πρόεδρος του Τμήματος Τουριστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, εξήγησε ότι μια μεγάλη πυρκαγιά δεν καταστρέφει μόνο δάση. Πλήττει και την εικόνα ενός προορισμού, τις υποδομές, την ασφάλεια των κατοίκων και των επισκεπτών, αλλά και την τοπική οικονομία.
Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι άμεσες, όπως ακυρώσεις και απώλεια εσόδων, αλλά και πολύ πιο μακροχρόνιες: φθορά της φήμης, αύξηση ασφαλίστρων, πτώση τιμών και οικονομική πίεση στις τοπικές κοινωνίες. Άρα η ετοιμότητα για τις πυρκαγιές είναι και ζήτημα περιβάλλοντος. Και ζήτημα ασφάλειας. Και ζήτημα οικονομίας.
Η Φωτεινή Ασδεράκη, από το Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, έβαλε τη συζήτηση στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Όπως τόνισε, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη γίνεται πραγματικά ορατή όταν οι πολίτες τη βλέπουν να λειτουργεί σε στιγμές ανάγκης.
Όταν μια περιοχή έχει καταστραφεί, η βοήθεια που φτάνει έναν ή ενάμιση χρόνο μετά δεν αρκεί για να κάνει τους πολίτες να νιώσουν ότι η Ευρώπη ήταν πραγματικά δίπλα τους.
Αλλά για να λειτουργεί καλύτερα, χρειάζεται περισσότερη ταχύτητα, περισσότερα κονδύλια και λιγότερη γραφειοκρατία. Γιατί όταν μια περιοχή έχει καταστραφεί, η βοήθεια που φτάνει έναν ή ενάμιση χρόνο μετά δεν αρκεί για να κάνει τους πολίτες να νιώσουν ότι η Ευρώπη ήταν πραγματικά δίπλα τους.
Το τελικό μήνυμα της εκδήλωσης ήταν απλό: οι δασικές πυρκαγιές της εποχής της κλιματικής κρίσης δεν αντιμετωπίζονται με παλιές λογικές. Χρειάζεται πρόληψη. Χρειάζεται τεχνολογία. Χρειάζεται επιστήμη. Χρειάζεται εκπαίδευση. Χρειάζεται εμπιστοσύνη. Και κυρίως, χρειάζεται συνεργασία.
Γιατί η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα σε κάποιο έγγραφο των Βρυξελλών.
Είναι οι πυροσβέστες που φτάνουν από άλλη χώρα πριν να είναι αργά. Είναι τα εναέρια μέσα που μοιράζονται. Είναι τα δεδομένα που ανταλλάσσονται. Είναι η γνώση μιας χώρας που μπορεί να σώσει ζωές σε μια άλλη. Και τελικά, είναι η αναγνώριση ότι μπροστά σε μια φωτιά που δεν γνωρίζει σύνορα, ούτε η προστασία μπορεί να έχει σύνορα.
Γιατί Υπάρχουμε
