Μια γυναίκα δημοσίευσε την καταγγελία της για όσα βίωσε στα χέρια ενός (ακόμα) άνδρα. Ονομάτισε τον β*ασμo, την κακοποίηση, τον φόβο. Ονομάτισε όμως και κάτι ακόμα, ίσως πολύ πιο δύσκολο: τον τρόπο με τον οποίο προσπάθησε η ίδια να πείσει τον εαυτό της ότι αυτό που της συνέβαινε δεν ήταν αυτό που της συνέβαινε.
Και φυσικά, σχεδόν αντανακλαστικά, ξεκίνησε πάλι η γνωστή ανάκριση.
Γιατί πήγε; Γιατί ξαναπήγε; Γιατί τον συνάντησε τόσες φορές; Γιατί δεν έφυγε; Γιατί δεν αντέδρασε; Γιατί δεν μίλησε νωρίτερα;
Θα χρειαστεί λοιπόν να επιστρέψουμε στα βασικά: δεν χρειάζεται να ακουστεί ένα “όχι” για να μην υπάρχει συναίνεση. Μια γυναίκα δεν χρειάζεται να φωνάξει, να χτυπήσει, να κλωτσήσει, να γρατζουνίσει, να τρέξει προς την πόρτα για να αποδείξει εκ των υστέρων ότι δεν συναίνεσε.
Μπορεί να παγώσει, μπορεί να φοβηθεί. Μπορεί να υποταχθεί, μπορεί να προσπαθήσει να επιβιώσει από αυτό που συμβαίνει με τον τρόπο που εκείνη τη στιγμή μπορεί. Και, ναι, μπορεί να επιστρέψει. Γιατί το τραύμα δεν συμπεριφέρεται σύμφωνα με τον κώδικα συμπεριφοράς που προβάλουμε εμείς για το “σωστό θύμα”. Δεν ακολουθεί γραμμική πορεία, δεν συνοδεύεται πάντοτε από άμεση φυγή, καταγγελία και πλήρη συνειδητοποίηση αυτού που συνέβη.
Υπάρχει όμως μία φράση μέσα στην καταγγελία που ίσως χωράει ολόκληρη την πατριαρχία σε οκτώ λέξεις: “Έπεισα τον εαυτό μου πως είχα δώσει δικαίωμα”.
Μια γυναίκα καταγγέλλει ότι παραβιάστηκε το σώμα της και, αντί η πρώτη ερώτηση να είναι γιατί κάποιος θεώρησε ότι είχε δικαίωμα πάνω σε αυτό, καταλήγει η ίδια να αναρωτιέται τι έκανε για να του δώσει αυτό το δικαίωμα. Και όταν τελικά μιλήσει, αναλαμβάνουμε εμείς τη συνέχεια. Μετράμε πόσες φορές πήγε, εξετάζουμε τα μηνύματά της, τη συμπεριφορά της πριν, τη συμπεριφορά της μετά, τι αισθανόταν. Τί δεν αισθανόταν, γιατί άργησε. Και αυτό που με εξοργίζει περισσοτερο: ρωτάτε γιατί επέστρεψε.
Ο καταγγελλόμενος ως βιαστής περνάει σε ουδέτερο πλάνο και η γυναίκα που καταγγέλλει βρίσκεται στο “εδώλιο”;
Κάπως έτσι συμβαίνει κάτι εξαιρετικά βολικό, αυτό που συναντάμε συνέχεια ως φαινόμενο και στις δικαστικές αίθουσες: ο καταγγελλόμενος ως βιαστής περνάει σε ουδέτερο πλάνο και η γυναίκα που καταγγέλλει βρίσκεται στο “εδώλιο”;
Εκείνη πρέπει πλέον να αποδείξει ότι υπήρξε αρκετά φοβισμένη, αρκετά πληγωμένη, αρκετά συνεπής, αρκετά “σωστή” ώστε να δικαιούται να χρησιμοποιήσει τη λέξη β*ασμός. Αυτό δεν είναι ουδετερότητα. Είναι πολιτική θέση.
Γιατί όσοι σήμερα ρωτάτε “γιατί πήγε δέκα φορές;”, αν είχε πάει μία θα ρωτούσατε γιατί πήγε σπίτι του. Αν δεν είχε ξαναπάει, θα ρωτούσατε τι φορούσε. Αν είχε παγώσει, γιατί δεν αντιστάθηκε, αν είχε αντισταθεί, γιατί δεν φώναξε. Αν είχε φωνάξει, γιατί δεν πήγε αμέσως στην αστυνομία. Και αν είχε πάει στην αστυνομία, πιθανότατα θα ψάχνατε το επόμενο κενό στη διήγησή της, εκτός αν αναλάμβανε η ίδια η αστυνομία σε εκείνη την περίπτωση και άφηνε ένα ακόμα θύμα απροστάτευτο (όπως ακριβώς στην περίπτωση της Κυριακής Γρίβα όπου οι τέσσερεις αστυνομικοί μέλλεται να δικαστούν στο Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο).
Το πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των επισκέψεων. Το πρόβλημα είναι ότι ψάχνετε έναν αριθμό που θα σας επιτρέψει να μην την πιστέψετε. Ποια είναι η συγκεκριμένη γυναίκα δεν γνωρίζω και δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε. Αρκεί να ακουστεί ένα τεράστιο μπράβο και ένα τεράστιο ευχαριστώ, φυσικά από μια προνομιακή θέση, λόγω του φύλου μου. Ξέρω ότι μια γυναίκα χρειάστηκε να περάσει από μια συγκεκριμένη, επίπονη και τραυματική διαδικασία μέχρι να μπορέσει να ονοματίσει δημόσια αυτό που καταγγέλλει ό,τι συνέβη στο σώμα της. Και τώρα καλείται να παρακολουθεί αγνώστους να κάνουν δημόσια αποτίμηση του κατά πόσο υπήρξε αρκετά “σωστό” θύμα. Δεν υπάρχει σωστό θύμα. Ή υπάρχει συναίνεση ή δεν υπάρχει.
Αξίζει επίσης να εστιάσουμε σε κάτι ακόμα. Τη σκιαγράφηση του θύτη και δη του κινηματικού παρελθόντος του. Εκεί δημιουργούνται δύο βασικές ρωγμές: από τη μια οι άνθρωποι που τον εμπιστεύτηκαν, που συνεργάστηκαν μαζί του και που τον αγάπησαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, καλούνται τώρα να επανατοποθετηθούν απέναντι του, αν φυσικά έχουν μια τέτοια πρόθεση. Και αυτό πονάει. Παράλληλα, έχουμε τους ίδιους ανθρώπους οι οποίοι σιωπήσουν, θα πάρουν απόσταση, θα αντισταθούν να αποδεχτούν. Και αυτό είναι που προκαλεί τις μεγαλύτερες συγκρούσεις κάτω από την ομπρέλα του “δεν μπορώ να το πιστέψω”. Σας έχω νέα: δυστυχώς το αφήγημα του “πέφτω από τα σύννεφα” σβήνει με κάθε καταγγελία όλο και περισσότερο.
Και ίσως κάποια στιγμή, αντί να ζητάμε από τις γυναίκες να μας αποδείξουν πόσο πολύ δεν ήθελαν, να αρχίσουμε να ζητάμε από τους άνδρες να είναι απολύτως βέβαιοι ότι θέλουν κι εκείνες. Αυτό δεν είναι μια λεπτομέρεια στη συζήτηση περί β**σμoύ, αυτό είναι ολόκληρη η συζήτηση.
*Ο Βίκτωρ Μπενουζίλιο είναι ηθοποιός.
Γιατί Υπάρχουμε
